Ac primus aditus et postulatio Tuberonis haec, ut opinor, 17.1
fuit, velle se de Q. Ligari scelere dicere. Non dubito quin
admiratus sis, vel quod nullo de alio quisquam, vel quod
is qui in eadem causa fuisset, vel quidnam novi sceleris
adferret. 'Scelus' tu illud vocas, Tubero? cur? isto enim 5
nomine illa adhuc causa caruit. Alii errorem appellant, alii
timorem; qui durius, spem, cupiditatem, odium, pertina-
ciam; qui gravissime, temeritatem: scelus praeter te adhuc
nemo. Ac mihi quidem, si proprium et verum nomen
nostri mali quaeritur, fatalis quaedam calamitas incidisse 10
videtur et improvidas hominum mentis occupavisse, ut nemo
mirari debeat humana consilia divina necessitate esse supe-
rata. Liceat esse miseros—quamquam hoc victore esse 18.1
non possumus; sed non loquor de nobis, de illis loquor
qui occiderunt—fuerint cupidi, fuerint irati, fuerint perti-
naces: sceleris vero crimine, furoris, parricidi liceat Cn.
Pompeio mortuo, liceat multis aliis carere. Quando hoc ex 5
te quisquam, Caesar, audivit, aut tua quid aliud arma
voluerunt nisi a te contumeliam propulsare? Quid egit
tuus invictus exercitus nisi uti suum ius tueretur et digni-
tatem tuam? Quid? tu, cum pacem esse cupiebas, idne
agebas ut tibi cum sceleratis an ut cum bonis civibus con- 10
veniret? Mihi vero, Caesar, tua in me maxima merita 19.1
tanta certe non viderentur, si me ut sceleratum a te conser-
vatum putarem. Quo modo autem tu de re publica bene
meritus esses, cum tot sceleratos incolumi dignitate esse
voluisses? Secessionem tu illam existimavisti, Caesar, initio, 5
non bellum, nec hostile odium, sed civile discidium, utris-
que cupientibus rem publicam salvam, sed partim consiliis,
partim studiis a communi utilitate aberrantibus. Principum
dignitas erat paene par, non par fortasse eorum qui seque-
bantur; causa tum dubia, quod erat aliquid in utraque 10
parte quod probari posset; nunc melior ea iudicanda est
quam etiam di adiuverunt. Cognita vero clementia tua
quis non eam victoriam probet in qua occiderit nemo nisi
armatus?