• Anonymi de Differentiis [Fronto], De Differentiis 519.2

• Betacode

• Previous
• Next
• • 
  • 

DE DIFFERENTIIS
Inter ultionem et vindictam. ultio vindicat factum, vindicatio futura	519.2
prohibet. ideo Mars ultor, non vindex dicitur.
Praedam <et> rapinam. praeda victos spoliat, rapina subito venit. itaque
illa victoria gaudet, haec petulantia.	5
Cur et quare. cur simpliciter percontatur, quare causam rationem-
que desiderat.
Delictum et peccatum. qui deliquit, non fecit quod facere debuit; qui
peccavit, hoc fecit, sed parum recte.
Remedium et medicamentum. remedium, ne periclitemur, datur;	10
medicamentum ad subita pericula aptatur; atque ita remedium submovet
imminentia, medicamentum sanat inlata.
Flumen et fluvium. flumen idem fluit et manet, fluvius temporibus
siccatur.
Corinthium et Corinthiacum. Corinthium civem dicemus, Corinthia-	15
cum vas.
Roseum et rosaceum. roseum per se, rosaceum mixtum.
Fuscum et nigrum. fusco album opponitur, nigro candidum.
Pugnare <et> oppugnare et inpugnare. qui pugnat, resistit; qui oppugnat,
obsessor est; qui inpugnat, per omnia inimicus est. itaque pugnat exer-	520.1
citus, oppugnantur vel castra vel urbes, inpugnantur inimici.
Album et candidum. album natura fit, candidum cura.
Decus et decorem. decus honoris, decor formae.
Pompei porticus et Pompeia et Pompeiana. Pompei, si possidet;	5
Pompeia, si publicavit; Pompeiana, si in alterius dominationem venit.
Satietas et saturitas. satietas ventris, saturitas animi.
Obiurgat eum cuius habet potestatem; monet propter benivolentiam;
admonet, ut confirmet memoriam; summonet, ut possit ordinate pro-
nuntiare. igitur in obiurgante potestas, in monente benivolentia, in ad-	10
monente memoria, in summonente officium.
Anticum et vetus. anticum est quod excessit patrum memoriam,
vetus annorum multorum sentit utilitatem. vinum hoc melius est, quod
fit vetustum.
Sartrix et sarcinatrix. sartrix quae sarcit, sarcinatrix quae sarcinas	15
servat.
Videre et spectare et intueri et aspicere et cernere et animadvertere.
videmus natura, spectamus voluntate, intuemur cura, aspicimus ex inproviso,
animadvertimus et cernimus animo.
Ostentum et portentum et monstrum et prodigium. ostentum quod	20
praeter consuetudinem offertur, ut puta si videatur terra ardere vel caelum
vel mare: portentum quod porro et diutius manet futurumque postmodum
aliquid significat: monstrum est contra naturam, ut est Minotaurus: pro-
digium quod mores faciunt, per quod detrimentum exspectatur. itaque
qui prodigia faciunt prodigi vocantur, in ostento raritas admirationem	25
facit, in monstro rectus ordo naturae vincitur, in portento differtur even-
tus, in prodigio detrimenta significantur.
Turbam et frequentiam. angustus locus facit turbam, frequentiam
multitudo.
Putat et suspicatur. qui putat, omni genere errat; qui suspicatur,	30
aliquid pervidit.
Frater et germanus. frater aut ex alia matre aut ex alio patre potest	521.1
esse, germanus ex isdem parentibus sit necesse est.
Sermo et loquella. sermo omnium gentium est, loquella cuiusque
gentis propria dialectos.
Comes et adsecula et sodalis et cliens. comes iter facit, adsecula	5
sequitur potentiorem, sodalis adulescentiae nomen est, cliens * * * ita comes
tutus, adsecula officiosus, sodalis amicus, cliens summissus.
Causa et ratio. causa docet facta, ratio solvit obscura.
Nomen et vocabulum. nomen proprium indicat, vocabulum diffundit
significationem.	10
Horret et trepidat. horret corpus, trepidat motus animi.
Quaerere et inquirere et desiderare. quaerimus disciplinam, inquiri-
mus de quo dubitamus, desideramus vel quod diligimus vel quod amisimus.
Temerarius et audax. temerarius sine respectu salutis obicit se
periculis, audax sine ratione impetum facit. ergo audax non providet,	15
temerarius non timet.
Longum et longincum. longum praeverbium est, itaque verbum illi
opponitur: longincum itineris est.
Felix et fortunatus. felix ita natus est, fortunatus cum opibus nomen
accipit: ita felix naturae bono fruitur, fortunatus commodo temporis.	20
Aestas et aestus. aestas est pars anni, aestus calor [temporis]. aestus
a nimio calore nomen accipit; aestas nomen non amittet, etiamsi tempe-
rata est.
Citius et celerius. citius praeverbium qualitatis praelativae simile
cognominis †pro matura est etiam significantiam habens, velut iam fessi	25
ante tempus re facta ut loquatur non ostendit qualitatis, sed temporis. at
celeritas sui temporis est perfecta.
Simul et una. simul locum demonstrat, una congregationem.
Comminus et eminus. <comminus gladiis pugnamus, eminus> iaculis,
quia illud a manibus non recedit, hoc e manibus emittitur.	30
Parsi et peperci. parsi semel, peperci saepius.	522.1
Dicere et loqui et narrare. dicimus quod volumus, loquimur invicem,
narramus quod ignoratur.
Vultus et os. vultus proprie hominis, os omnium.
Memoriose et memoriter. memoriosus habet ad vetustatem referendam	5
memoriam, memor beneficii memoriam vel iniuriae refert. ita memoriose
qui facit, ostendit in omni re naturae bonum; memoriter gratum vel
fortem ex eo ostendit, quod aut retribuit beneficium grate aut iniuriam
vindicat fortiter.
Ordinare et disponere. ordinatio simplex est, dispositio vaga.	10
Consideratius et considerantius. consideratius praeverbium ex cogno-
mine, considerantius ex participio.
Dedicatum et consecratum. dedicatur deo, consecratur quasi sanctum
constituitur, hoc est dedicatur deo, consecratur quod profanum sit.
Quatenus et quatinus. quatenus qua fine, quatinus quoniam.	15
Voluntatem et voluptatem. voluntas facto gaudet, voluptas fieri cupit.
Novissimum et ultimum. novissimum ordinis, ultimum orbis.
Furtim et furaciter et furtive. furtim cum incipit, furaciter quasi
artificiose a consuetudine involandi, furtive †iam quod ablatum. ergo
furtim furaciter furax furtive locus facit.	20
Imum et infimum. imum summo respondet, infimum velut infra
humum.
Commodare et accommodare. commodat mutuam pecuniam, accom-
modat aptat.
Splendorem et fulgorem. fulget natura, ut ignis sol, splendet <arte>,	25
ut aurum argentum.
Mereri et merere. meret pretium, meretur gratiam. itaque illud
vectigale, hoc honorarium est.
Pedale et pedule. pedale mensura est pedis, pedule vero sub pedi-
bus praestat utilitatem.	30
Araneum et araneam. araneum quod textum est, aranea quae texit.
Opinionem et rumorem et famam. opinio hominem suspectum facit,
fama vel commendat vel destruit, rumor indicat. opinio ostendit, fama	523.1
iudicat, rumor tumultuatur.
<Querimoniam et querelam.> querimonia certae rei est, querela super-
vacua est. itaque prior gravitatis, posterior levitatis est.
Transfugam et perfugam. transfuga suos reliquit et ad alios venit,	5
perfuga supplex est. ergo transfuga * * * ut adiuvetur.
Hunc et istum et illum et eum. hunc et istum in proximo notat;
illum ostendit quidem longe stantem, sed in conspectu; eum absentem
refert.
Glorium et gloriosum et gloriatorem. glorius unius est gloriae;	10
gloriator non habet causam gloriandi, sed tamen gloriatur; gloriosus
pluribus ex causis esse cogitur.
Abrogantem et adrogantem. adrogat aliquid sibi, etiamsi non meruit;
abrogat qui alii aufert vel qui legem tollit.
Continue et continuate. continue facimus, continuate sine inter-	15
missione.
Externum et alienum et extraneum et extrarium. externus est exterae
gentis; alienus nullo loco, sed re differt; extraneus qui extra eandem
ianuam est; extrarius qui extra eandem aream est.
Lucidum et luminosum. lucidum est quod aperto caelo lumen accipit,	20
luminosum quod multis foraminibus inluminatur.
Expertum et experrectum. expertus est aliquid aut in bona parte
aut in mala, experrectus de somno.
Delubrum et sacellum et templum et lucum et fanum et bidental.
delubrum, in quo homines pericula sua deluunt; ponunt enim vel pilum	25
vel scutum vel alia plura suscepta votis: sacellum parvulum aedificium
diis consecratum: templum in loco augurato: lucus locus fulmine ictus et
arborum spissitate tectus: fanum Fauno consecratum, unde Fauni appella-
bantur prius et illi qui vagabantur fanatici: bidental locus fulmine tactus
et expiatus ove; bidentes enim oves appellantur.	30
Occidere et interficere et perimere et iugulare et necare. interficere
et perimere prisca sunt, occidere ob caedem dictum est, iugulare ob
iugulum, necare a nece, interficere a facto.
Virtutem et fortitudinem et vigorem et velocitatem et vehementiam.	524.1
virtus hominum summum bonum est, quae in oratione et in cursu potest
videri: fortitudo vis corporis ad sustinendos labores: vigor animi habet
elationem: velocitas corporalis celeritas, quasi velo cita: vehementia a
vi et impetu mentis.	5
Facultatem et facilitatem. facultas locupletis, facilitas artificis est.
itaque dives facultatem habet multa vel emendi vel redimendi, artifex
opera perficiendi facilitatem.
Silere et tacere. silet cuius loquentis sermo comprimitur ab ipsa
significatione litterae s, tacet qui ne loqui quidem coepit.	10
Ignoscere et concedere. ignoscit qui dissimulat se nosse quod com-
perit et ita silentio peccata †fecerit, concedit qui omnia peccata condonat.
Habere et possidere. habere potest etiam †fur nequam; possidet nemo,
nisi qui aut relictae aut donatae rei aut emptae dominus est. ita in
habente onus, in possidente usus est.	15
Munus et donum. munus quod amicus vel cliens vel libertus officii
causa mittunt, vel munus gladiatorium; donum quod diis datur: inde ubi
dona ponuntur, donarium appellatur. possunt et illa nihilo minus dona
dici, quae donant pauperibus divites vel potentes. illud quoque donum
putandum est, quod militibus donatur in castris, ut vallaris corona.	20
Noxam et noxiam. noxa poena est, noxia culpa.
Scientem et scitum. sciens qui scit, scitus qui scitur vel festivus.
Animantia et animalia. animantia animam faciunt, animalia animam
habent.
Abspulsum et repulsum. abspulsus est ab aliquo pulsus, repulsus	25
retro pulsus.
Visum et visitatum. visum semel, visitatum saepius scito esse.
Metum et timorem et formidinem et pavorem. metus motus est
animi, timor tumor, formido fert interdum rationem, pavor puerilis est.
Reperire et invenire. reperimus nostra, invenimus aliena.	30
Videte et videtote. videte imperat, videtote mandat.
Proprium et privatum. proprium cuiusque proprium, privatum non
publicum.
Onus et sarcinam. onus vehiculorum et maius est, sarcina hominum.	525.1
Sumere et accipere. sumimus quae posita sunt, accipimus quae
porriguntur.
Locupletem et divitem et opulentum et potentem et beatum et fortu-
natum et pecuniosum. locuples a copia locorum; dives, quia dividendi	5
facultatem habet; opulentus ab opibus; potens, quia quod vult potest;
fortunatus cui forte aliquid contigit; beatus animo, qui apud Graecos
μακάριος est; pecuniosus qui habet pecuniam vel pecora.
Grandem et magnum et inmanem. grande <in> incremento, magnum
in amplitudine, inmane praecipuae amplitudinis.	10
Poeticen et poesin et poema et poeticum. poetice est rei, ut histo-
rice, poesis operum contextus, poema certis pedibus et legitimis inclusa
materia, poeticum in poeta utile est.
Homonymiam et synonymiam. homonymia una voce multa significat,
synonymia multis vocibus idem testatur.	15
Clupeum et clypeum. clypeum armorum, clupeum imaginis.
Parvum et breve et exiguum et pusillum. parvum in tempore, breve
in spatio, exiguum in corpore infantis, pusillum in corpore pumilionis.
Involare et subripere. involat qui in die venit, subripit clam, id
est furtive.	20
Speciem et specialitatem et specietatem. species divisio est generis,
specialitas ficta est ab Antonino grammatico, specietas qualitas.
Praeverbium et adverbium. praeverbium est euphonon: adverbium et
vitiosum et fictum est, tamen in usum est receptum.
Compendium et dispendium et damnum et detrimentum et iacturam.	25
compendium undique ad pondus pertinet, dispendium deteritur in ponde-
ribus, damnum dat omnibus, detrimentum usu tritum; iactura quae iacitur,
ut levetur onere navis.
Aegrum et aegrotum. aeger animo, aegrotus corpore.
Altitudinem et alimentum et alimoniam. altitudo incrementum est	526.1
corporis, alimentum incrementum infantis, alimonia nomen derivativum ab
alendi via quasi particula animi.
Aequale et aequabile. aequalis alterius staturae par est, aequabile
quod aequari potest.	5
Inscium et nescium. inscius aliquid nescit, nescius nihil novit: alter
in parte errat, alter in toto.
Glaciem et nivem. glacies est quae ex coitu aquae constagnat, nix
ventorum ritu cadit.
Contrarium et adversarium. contrarium negotium, adversarius homo.	10
Gallum et Gallicum. Gallus natione, Gallicus ex Gallia.
Acuere et exacuere praepositione distinguuntur.
Incertum et dubium. incertum nec tempus nec numerum recipit,
dubium a duobus incipit.
Ambulare et inambulare. ambulare incipiunt infantes, inambulant	15
homines.
Modulari et moderari. modulari est carmen * * * moderari modum
imponere.
Barbaram locutionem et barbarismon. barbara locutio proprie pere-
grina est, barbarismos fit etiam in latini sermonis locutione.	20
Cadere et decidere. cadit etiam in plano, decidit ex alto.
Subsidium et praesidium et auxilium. subsidium quod subest defi-
cientibus, praesidium imponitur, auxilium repentinum est. ita subsidium
ad secundos casus praeparatur, praesidium ad custodiam collocatur, auxi-
lium ut prosit ex insperato venit.	25
Distrahere et diducere et divellere. distrahere a trahendo, diducere
a ducendo, divellere a vellendo.
Corruptelam et corruptionem. corruptela ipsa <res> est, corruptio	527.1
corrumpentis administratio.
Caerulum et caeruleum. caerulus naturae color est, caeruleus [natura]
fingitur: ita alterum est, alterum fit.
Properare et festinare. qui properat apparet non esse fessus, qui	5
festinat videtur esse defatigatus.
Polire et novare. polimus rudia, novamus vetera.
Nobilem et generosum. nobilis a nobilitate rerum, generosus qui
graece εὐγενής appellatur: ita alter ex re, alter ex cognatione est.
Nationem et gentem. natio solum patrium quaerit, gens seriem	10
maiorum explicat.
Praeparare et comparare. praeparare prius, comparare undique parare.
Guttam et stillam. gutta manet, stilla cadit.
Convenire et coire. convenit in unum, coit in acta.
Causam et patrocinium et orationem. causa est de qua agitur, patro-	15
cinium quod adcommodatur, oratio quae loquitur.
Superbiam et adrogantiam. superbia est a superhabendo, adrogantia
etiam in pauperem cadit.
Scrutari et quaerere. scrutatur in te ille qui a te intercipit aliqua
secreta: quaerere duo significat, vel quod abest, vel quod ad patrimonium	20
refertur.
Adnuere et innuere. innuit vel capite vel supercilio, adnuit ad <id>
quod dictum vel factum est.
Gnatum et natum. gnatus filius, natus vel pullus.
Insimulare et simulare. qui insimulat vel arguit vel fingit, qui	25
simulat probare vult quod non est.
Proelium et bellum. bellum etiam sine proelio est, cum indicitur;
proelium [in] ipsa pugna.
Diligentiam et curam. diligentia a diligendo singula, huic neglegentia	528.1
opponitur, nec recipit errorem: cura animi est, quae anxium facit hominem
et tam honestae quam inhonestae rei est.
Regium et regale. regium quod regis, regale quod rege dignum est.
Erraticum et erraticium. erraticus et potest errare et solet, erraticius	5
animus est qui solet errare et desinit: erratio enim animi est repentina
commotio.
Errorem et errationem. error est rei vitium, ut amor dolor; erratio
incertae viae.
Erratrix et erratica. erratrix personam respicit, ut venatrix; erratica	10
hedera et vitis.
Notare et adnotare. notat vel locum quis vel personam vel noxiam,
adnotat qui notae quid adicit.
Salubre et salutare. salubre ad locum refertur et ad cibum, salutare
consilium est. ita salubre non nocet, salutare prodest.	15
Committere et credere. committimus consilia, credimus pecuniam.
Sub et in. sub non numquam pro clam ponitur, ut subripuit, <id
est> clam rapuit, aut fere notat aliqua subdita; in aut intus significat aut
nimis aut valde et interdum pro non ponitur.
Claritatem et claritudinem. claritas tam luminis quam perspicuitatis,	20
claritudo generis. prior itaque splendoris, posterior nobilitatis est.
Viciniam et vicinitatem. Vicinia vicorum coniunctio, vicinitas homi-
num conversatio est.
Communionem et communitatem. communitas est communicandi vo-	529.1
luntas, communio undique munitio.
Fultionem et fulturam. fultio, dum fit; fultura, cum facta est.
Maritimum et marinum. maritima loca sunt vel prope mare introitus
est, marina vel navis vel belua.	5
Ieiunium et ieiunitatem. ieiunium dies est, ieiunitas cibi abstinentia.
Elinguem et elinguatum. elinguis habet linguam, sed usu eius caret;
elinguatus amisit.
Suspicacem et suspiciosum. suspicax arguit, suspiciosus recipit.
Restiarium et restionem. restiarius qui facit, restio qui vendit.	10
Austerum et severum. austerus graeca consuetudine, severus a saevo.
Eloquentiam et eloquium. eloquentia perfecta vis orationis, eloquium
ars supposita commode eloquendi.
Servitutem et servitium. servitus est sub domino, servi patientia
servitium facit.	15
Vituperationem et culpationem. vituperatio vitium parat, culpatio a
culpa incipit.
Nominare et appellare. nominatio nominat quem appellat; appellatio
appellantis vox est in ministerio, et appellat vel a potentiore propter
iniuriam, vel invocat auxilium magistratus, vel cum pecuniam reposcit.	20
Tris et tres. tris in accusativo casu, tres in nominativo et vocativo.
Necessitatem et necessitudinem. necessitudo vel sanguinis vel meri-
torum cum praeceptoribus <vel> cum amicis; necessitas inmutabilis res est,
ut mori necessitatis est.
Serum et sero. serum ad negotium pertinet, sero ad tempus.	25
Decus et gloriam. decus est instrumentum cuiusque, gloria quasi
honoris merces.
Honorem et laudem. honor dignitatis consummatio vel privatim vel
publice, laus secunda existimatio recte factorum.
Familiarem et familiaricum. familiare ad dominum non refertur, cum	30
amici familiares sint; familiaricum quod servo competit, ut sagum gladium.
Offectorem et infectorem. infector colorem mutat, offector officio	530.1
obest.
Certum et verum. certum recipit praepositionem et fit incertum, et
certum vel pondus vel rei pretium; verum opponitur falso.
Figuram et formam. figura artis est opus; forma naturae bonum,	5
unde etiam formosus dicitur.
Ignominiam et infamiam. ignominia imponitur ab eo qui potest
animadversione innotare; infamia ex multorum sermone nascitur.
Nullum et neminem. nullus est tam in re quam in persona; nemo
in persona dicitur, id est ne homo.	10
Iratum et iracundum. iratus ex offensa est, iracundus natura.
Periculum et perniciem. periculum timetur, pernicies contra necem.
Feroces et feros. feroces animo, feri leones ceterique similes.
Omnes et cunctos et universos. omnes nullum excipit, ut omnes
homines, ita res: cuncti utique in personarum numero nominantur prisco	15
dicti verbo: universi in unam sententiam conversi dicendi quid sive faciendi.
Auferre et eripere et adimere. aufert quod dedit, adimit imperio
coactus, eripit vi. itaque auferre possumus, adimere iubemur, eripere
valemus.
Studium et disciplinam. studium animi est, disciplina artis.	20
Inchoare et incipere. inchoat qui incertum facit, incipit cuius exitum
sperat.
Bonum et commodum. bonus opponitur malo †quam aliis usu,
commodus aliis necessario utique prodest.
Decentem et formosum. decens in gestu est et motu corporis, for-	25
mosus ab excellenti specie dicitur.
Decorem et speciem. decor communis est omnium, is facit decentiam
speciei; species propria fit cuiusque. itaque decor in habitu est, species in
membris.
Litem et controversiam. lis nascitur, pertinacia efficit controversiam;	30
et litigant homines, res in controversiam deducitur. ita controversia partis,	531.1
lis summae.
Rixam et pugnam. rixa sine armis est et habet defensionem, pugna
legem habet vel naturalem vel moralem. aut enim palaestrans exhibet
virtutem aut armis per summa vitae pericula dimicat.	5
Occulte et clam. occulte latent, clam celant.
Navum et celerem. navus a praecipuo navis cursu dicitur, vel alterius
causa navus, qui studet per officium suum alteri prodesse: celer est [celere]
naturali habitu et recipit comparationem superlationemque, quia cognomen
est. ita navus operam navat alteri, celer ut suam rem ita alterius quoque	10
celeriter perficit.
Agilem et strenuum et fortem. agilem actio facit, strenuum motus,
fortem corpus.
Contumeliam et iniuriam. contumeliam inferunt, iniuriam patiuntur.
Spectacula et spectamenta. spectacula loca sunt unde spectamus,	15
spectamenta quae spectantur.
Pascentia et pabulantia. pascentia sunt quae ex se pascunt, ut prata,
et pascentia mancipia quae pascunt; ideo etiam pastores vocantur: pabu-
lantia vero quae pascuntur, ut iumenta.
Volventia et volubilia. volventia quae volvunt, volubilia quae volvuntur.	20
Animum et animam. animus qualitas viventis, anima causa vitae.
Materiam et materiem. materies animi est, materia arboris; et
materies qualitas ingenii, materia fabris apta.
Hebescit et hebetescit. hebescit qui natura obstupescit, hebetescit
qui amittit aciem.	25
Da et cedo. <cedo> sibi poscit et est inmobile, dat qui †non finite
facit datum.
Fidelem et fidum. fidelis fit, <ut domino servus, fidus natura; ita	532.1
alter tempore cognoscitur, alter semper invenitur.>
Laudem et laudationem. laus facti instrumentum est, laudatio vero
est rerum gestarum relatio.
Fere et aliquando et nonnumquam. fere futurum significat, aliquando	5
et nonnumquam quod intermittere non patitur.
Aptum et utile et idoneum. aptum loco venit et tempore, quod
habet summetriam; utile fertur †uti prudentis litterae; idoneum vel
amicum per consilia dicimus vel servum in usu domini sui.
Saxum et lapidem. saxum naturale est, lapis qui ex saxo caesus est.	10
Certationem et certamen. certatio est administrantium, certamen
operis.
Victimam et hostiam. victima maior est, hostia minor.