| VII INCERTI AVCTORIS PANEGYRICVS | |
| MESSALLAE | |
| Te, Messalla, canam, quamquam me cognita virtus | 3.7.1 |
| Terret: ut infirmae nequeant subsistere vires, | |
| Incipiam tamen. at meritas si carmina laudes | |
| Deficiant, humilis tantis sim conditor actis, | |
| Nec tua praeter te chartis intexere quisquam | 5 |
| Facta queat, dictis ut non maiora supersint. | |
| Est nobis voluisse satis, nec munera parva | |
| Respueris. etiam Phoebo gratissima dona | |
| Cres tulit, et cunctis Baccho iucundior hospes | |
| Icarus, ut puro testantur sidera caelo | 10 |
| Erigoneque Canisque, neget ne longior aetas. | |
| Quin etiam Alcides, deus adscensurus Olympum, | |
| Laeta Molorcheis posuit vestigia tectis, | |
| Parvaque caelestis placavit mica, nec illis | |
| Semper inaurato taurus cadit hostia cornu. | 15 |
| Hic quoque sit gratus parvus labor, ut tibi possim | |
| Inde alios aliosque memor conponere versus. | |
| Alter dicat opus magni mirabile mundi, | |
| Qualis in inmenso desederit aere tellus, | |
| Qualis et in curvum pontus confluxerit orbem, | 20 |
| Et vagus, e terris qua surgere nititur, aer, | |
| Huic et contextus passim fluat igneus aether, | |
| Pendentique super claudantur ut omnia caelo: | |
| At, quodcumque meae poterunt audere Camenae, | |
| Seu tibi par poterunt seu, quod spes abnuit, ultra | 25 |
| Sive minus—certeque canent minus—, omne vovemus | |
| Hoc tibi, nec tanto careat mihi carmine charta. | |
| Nam quamquam antiquae gentis superant tibi laudes, | |
| Non tua maiorum contenta est gloria fama, | |
| Nec quaeris, quid quaque index sub imagine dicat, | 30 |
| Sed generis priscos contendis vincere honores, | |
| Quam tibi maiores maius decus ipse futuris: | |
| At tua non titulus capiet sub nomine facta, | |
| Aeterno sed erunt tibi magna volumina versu, | |
| Convenientque tuas cupidi conponere laudes | 35 |
| Undique quique canent vincto pede quique soluto. | |
| Quis potius, certamen erit: sim victor in illis, | |
| Ut nostrum tantis inscribam nomen in actis. | |
| Nam quis te maiora gerit castrisve forove? | |
| Nec tamen hic aut hic tibi laus maiorve minorve, | 40 |
| Iusta pari premitur veluti cum pondere libra, | |
| Prona nec hac plus parte sedet nec surgit ab illa, | |
| Qualis, inaequatum si quando onus urget utrimque, | |
| Instabilis natat alterno depressior orbe. | |
| Nam seu diversi fremat inconstantia volgi, | 45 |
| Non alius sedare queat; seu iudicis ira | |
| Sit placanda, tuis poterit mitescere verbis. | |
| Non Pylos aut Ithace tantos genuisse feruntur | |
| Nestora vel parvae magnum decus urbis Ulixem, | |
| Vixerit ille senex quamvis, dum terna per orbem | 50 |
| Saecula fertilibus Titan decurreret horis, | |
| Ille per ignotas audax erraverit urbes, | |
| Qua maris extremis tellus includitur undis. | |
| Nam Ciconumque manus adversis reppulit armis, | |
| Nec valuit lotos coeptos avertere cursus, | 55 |
| Cessit et Aetnaeae Neptunius incola rupis | |
| Victa Maroneo foedatus lumina baccho, | |
| Vexit et Aeolios placidum per Nerea ventos, | |
| Incultos adiit Laestrygonas Antiphatenque, | |
| Nobilis Artacie gelida quos inrigat unda, | 60 |
| Solum nec doctae verterunt pocula Circes, | |
| Quamvis illa foret Solis genus, apta vel herbis | |
| Aptaque vel cantu veteres mutare figuras; | |
| Cimmerion etiam obscuras accessit ad arces, | |
| Quis numquam candente dies adparuit ortu, | 65 |
| Seu supra terras Phoebus seu curreret infra. | |
| Vidit, ut inferno Plutonis subdita regno | |
| Magna deum proles levibus discurreret umbris, | |
| Praeteriitque cita Sirenum litora puppi. | |
| Illum inter geminae nantem confinia mortis | 70 |
| Nec Scyllae saevo conterruit impetus ore, | |
| Cum canibus rabidas inter fera serperet undas, | |
| Nec violenta suo consumpsit more Charybdis, | |
| Vel si sublimis fluctu consurgeret imo, | |
| Vel si interrupto nudaret gurgite pontum. | 75 |
| Non violata vagi sileantur pascua Solis, | |
| Non amor et fecunda Atlantidos arva Calypsus, | |
| Finis et erroris miseri Phaeacia tellus. | |
| Atque haec seu nostras inter sunt cognita terras, | |
| Fabula sive novum dedit his erroribus orbem, | 80 |
| Sit labor illius, tua dum facundia, maior. | |
| Nam te non alius belli tenet aptius artes, | |
| Qua deceat tutam castris praeducere fossam, | |
| Qualiter adversos hosti defigere cervos, | |
| Quemve locum ducto melius sit claudere vallo, | 85 |
| Fontibus ut dulces erumpat terra liquores, | |
| Ut facilisque tuis aditus sit et arduus hosti, | |
| Laudis et adsiduo vigeat certamine miles, | |
| Quis tardamve sudem melius celeremve sagittam | |
| Iecerit aut lento perfregerit obvia pilo, | 90 |
| Aut quis equum celeremve arto conpescere freno | |
| Possit et effusas tardo permittere habenas, | |
| Inque vicem modo derecto contendere passu, | |
| Seu libeat, curvo brevius convertere gyro, | |
| Quis parma, seu dextra velit seu laeva, tueri, | 95 |
| Sive hac sive illac veniat gravis impetus hastae | |
| Amplior, aut signata cita loca tangere funda. | |
| Iam simul audacis veniant certamina Martis | |
| Adversisque parent acies concurrere signis, | |
| Tum tibi non desit faciem conponere pugnae, | 100 |
| Seu sit opus quadratum acies consistat in agmen, | |
| Rectus ut aequatis decurrat frontibus ordo, | |
| Seu libeat duplicem seiunctim cernere Martem, | |
| Dexter uti laevum teneat dextrumque sinister | |
| Miles sitque duplex gemini victoria casus. | 105 |
| At non per dubias errant mea carmina laudes: | |
| Nam bellis experta cano. testis mihi victae | |
| Fortis Iapydiae miles, testis quoque fallax | |
| Pannonius gelidas passim disiectus in Alpes, | |
| Testis Arupinis et pauper natus in arvis, | 110 |
| Quem siquis videat vetus ut non fregerit aetas, | |
| Terna minus Pyliae miretur saecula famae. | |
| Namque senex longae peragit dum tempora vitae, | 112a |
| Centum fecundos Titan renovaverit annos, | 113 |
| Ipse tamen velox celerem super edere corpus | |
| Audet equum validisque sedet moderator habenis. | 115 |
| Te duce non alias conversus terga †domator | |
| Libera Romanae subiecit colla catenae. | |
| Nec tamen his contentus eris: maiora peractis | |
| Instant, conpertum est veracibus ut mihi signis, | |
| Quis Amythaonius nequeat certare Melampus. | 120 |
| Nam modo fulgentem Tyrio subtegmine vestem | |
| Indueras oriente die duce fertilis anni, | |
| Splendidior liquidis cum Sol caput extulit undis | |
| Et fera discordes tenuerunt flamina venti, | |
| Curva nec adsuetos egerunt flumina cursus, | 125 |
| Quin rapidum placidis etiam mare constitit undis, | |
| Nulla nec aerias volucris perlabitur auras | |
| Nec quadrupes densas depascitur aspera silvas, | |
| Quin largita tuis sunt multa silentia votis. | |
| Iuppiter ipse levi vectus per inania curru | 130 |
| Adfuit et caelo vicinum liquit Olympum | |
| Intentaque tuis precibus se praebuit aure | |
| Cunctaque veraci capite adnuit: additus aris | |
| Laetior eluxit structos super ignis acervos. | |
| Quin hortante deo magnis insistere rebus | 135 |
| Incipe: non idem tibi sint aliisque triumphi. | |
| Non te vicino remorabitur obvia Marte | |
| Gallia nec latis audax Hispania terris | |
| Nec fera Theraeo tellus obsessa colono, | |
| Nec qua vel Nilus vel regia lympha Choaspes | 140 |
| Profluit aut rapidus, Cyri dementia, Gyndes | |
| Aret Arecteis haud una per ostia campis, | |
| Nec qua regna vago Tamyris finivit Araxe, | |
| Inpia nec saevis celebrans convivia mensis | |
| Ultima vicinus Phoebo tenet arva Padaeus, | 145 |
| Quaque Hebrus Tanaisque Getas rigat atque Magynos. | |
| Quid moror? Oceanus ponto qua continet orbem, | |
| Nulla tibi adversis regio sese offeret armis. | |
| Te manet invictus Romano Marte Britannus | |
| Teque interiecto mundi pars altera sole. | 150 |
| Nam circumfuso consistit in aere tellus | |
| Et quinque in partes toto disponitur orbe. | |
| Atque duae gelido vastantur frigore semper: | |
| Illic et densa tellus absconditur umbra, | |
| Et nulla incepto perlabitur unda liquore, | 155 |
| Sed durata riget densam in glaciemque nivemque, | |
| Quippe ubi non umquam Titan super egerit ortus. | |
| At media est Phoebi semper subiecta calori, | |
| Seu propior terris aestivum fertur in orbem | |
| Seu celer hibernas properat decurrere luces. | 160 |
| Non igitur presso tellus exsurgit aratro, | |
| Nec frugem segetes praebent neque pabula terrae; | |
| Non illic colit arva deus, Bacchusve Ceresve, | |
| Nulla nec exustas habitant animalia partes. | |
| Fertilis hanc inter posita est interque rigentes | 165 |
| Nostraque et huic adversa solo pars altera nostro, | |
| Quas similes utrimque tenens vicinia caeli | |
| Temperat, alter et alterius vires necat aer: | |
| Hinc placidus nobis per tempora vertitur annus, | |
| Hinc et colla iugo didicit submittere taurus | 170 |
| Et lenta excelsos vitis conscendere ramos, | |
| Tondeturque seges maturos annua partus, | |
| Et ferro tellus, pontus confunditur aere, | |
| Quin etiam structis exsurgunt oppida muris. | |
| Ergo ubi per claros ierint tua facta triumphos, | 175 |
| Solus utroque idem diceris magnus in orbe. | |
| Non ego sum satis ad tantae praeconia laudis, | |
| Ipse mihi non si praescribat carmina Phoebus. | |
| Est tibi, qui possit magnis se accingere rebus, | |
| Valgius: aeterno propior non alter Homero. | 180 |
| Languida non noster peragit labor otia, quamvis | |
| Fortuna, ut mos est illi, me adversa fatiget. | |
| Nam mihi, cum magnis opibus domus alta niteret, | |
| Cui fuerant flavi ditantes ordine sulci | |
| Horrea fecundas ad deficientia messis, | 185 |
| Cuique pecus denso pascebant agmine colles, | |
| Et domino satis et nimium furique lupoque, | |
| Nunc desiderium superest: nam cura novatur, | |
| Cum memor ante actos semper dolor admonet annos. | |
| Sed licet asperiora cadant spolierque relictis, | 190 |
| Non te deficient nostrae memorare Camenae. | |
| Nec solum tibi Pierii tribuentur honores: | |
| Pro te vel rapidas ausim maris ire per undas, | |
| Adversis hiberna licet tumeant freta ventis, | |
| Pro te vel densis solus subsistere turmis | 195 |
| Vel parvum Aetnaeae corpus conmittere flammae. | |
| Sum quodcumque, tuum est. nostri si parvola cura | |
| Sit tibi, quanta libet, si sit modo, non mihi regna | |
| Lydia, non magni potior sit fame Gylippi, | |
| Posse Meleteas nec mallem vincere chartas. | 200 |
| Quod tibi si versus noster, totusve minusve, | |
| Vel bene sit notus, summo vel inerret in ore, | |
| Nulla mihi statuent finem te fata canendi. | |
| Quin etiam mea tunc tumulus cum texerit ossa, | |
| Seu matura dies celerem properat mihi mortem, | 205 |
| Longa manet seu vita, tamen, mutata figura | |
| Seu me finget equum rigidos percurrere campos | |
| Doctum, seu tardi pecoris sim gloria taurus, | |
| Sive ego per liquidum volucris vehar aera pennis, | |
| Quandocumque hominem me longa receperit aetas, | 210 |
| Inceptis de te subtexam carmina chartis. |
MCP server: latin-mcp.packhum.org