|
ELEGIAE IN MAECENATEM
|
|
|
<I>
|
|
|
Defleram iuuenis tristi modo carmine fata;
|
1.1
|
|
sunt etiam merito carmina danda seni.
|
|
|
ut iuuenis deflendus enim tam candidus et tam
|
|
|
longius annoso uiuere dignus auo.
|
|
|
inreligata ratis, numquam defessa carina,
|
5
|
|
it redit in uastos semper onusta lacus;
|
|
|
illa rapit iuuenes prima florente iuuenta,
|
|
|
non oblita tamen †sed repetitque† senes.
|
|
|
nec mihi, Maecenas, tecum fuit usus amici:
|
|
|
Lollius hoc ergo conciliauit opus.
|
10
|
|
foedus erat uobis nam propter Caesaris arma,
|
|
|
Caesaris et similem propter in arma fidem.
|
|
|
regis eras, Etrusce, genus: tu Caesaris almi
|
|
|
dextera, Romanae tu uigil Vrbis eras.
|
|
|
omnia cum posses tanto tam carus amico,
|
15
|
|
te sensit nemo posse nocere tamen.
|
|
|
Pallade cum docta Phoebus donauerat artes:
|
|
|
tu decus et laudes huius et huius eras.
|
|
|
†uincit uulgares, uincit beryllus harenas,
|
|
|
litore in extremo quas simul unda mouet.
|
20
|
|
quod discinctus eras, animo quoque, carpitur unum:
|
|
|
diluis hoc nimia simplicitate tua.
|
|
|
sic illi uixere quibus fuit aurea Virgo,
|
|
|
quae bene praecinctos postmodo pulsa fugit.
|
|
|
liuide, quid tandem tunicae nocuere solutae
|
25
|
|
aut tibi uentosi quid nocuere sinus?
|
|
|
num minus Vrbis erat custos et Caesaris obses,
|
|
|
num tibi non tutas fecit in Vrbe uias?
|
|
|
nocte sub obscura quis te spoliauit amantem,
|
|
|
quis tetigit ferro durior ipse latus?
|
30
|
|
maius erat potuisse tamen nec uelle triumphos,
|
|
|
maior res magnis abstinuisse fuit.
|
|
|
maluit umbrosam quercum nymphasque cadentes
|
|
|
paucaque pomosi iugera certa soli;
|
|
|
Pieridas Phoebumque colens in mollibus hortis
|
35
|
|
sederat argutas garrulus inter aues.
|
|
|
†marmora minaei† uincent monumenta libelli:
|
|
|
uiuitur ingenio, cetera mortis erunt.
|
|
|
quid faceret? defunctus erat, comes integer idem,
|
|
|
miles et Augusti fortiter usque pius.
|
40
|
|
illum piscosi uiderunt saxa Pelori
|
|
|
ignibus hostilis reddere ligna ratis;
|
|
|
puluere in Emathio fortem uidere Philippi:
|
|
|
quam nunc ille tener tam grauis hostis erat.
|
|
|
cum freta Niliacae texerunt lata carinae,
|
45
|
|
fortis erat circa, fortis et ante ducem,
|
|
|
militis Eoi fugientia terga secutus,
|
|
|
territus ad Nili dum ruit ille caput.
|
|
|
pax erat: haec illos laxarunt otia cultus:
|
|
|
omnia uictores Marte sedente decent.
|
50
|
|
Actius ipse lyram plectro percussit eburno,
|
|
|
postquam uictrices conticuere tubae.
|
|
|
hic modo miles erat, ne posset femina Romam
|
|
|
dotalem stupri turpis habere sui,
|
|
|
hic tela in profugos (tantum curuauerat arcum)
|
55
|
|
misit ad extremos exorientis equos.
|
|
|
Bacche, coloratos postquam deuicimus Indos,
|
|
|
potasti galea dulce iuuante merum,
|
|
|
et tibi securo tunicae fluxere solutae—
|
|
|
te puto purpureas tunc habuisse duas.
|
60
|
|
†sum memor et certe memini sic ducere thyrsos
|
|
|
bracchia †purpurea† candidiora niue;
|
|
|
et tibi thyrsus erat gemmis ornatus et auro:
|
|
|
serpentes hederae uix habuere locum.
|
|
|
argentata tuos etiam talaria talos
|
65
|
|
uinxerunt certe nec puto, Bacche, negas.
|
|
|
mollius es solito mecum tum multa locutus,
|
|
|
et tibi consulto uerba fuere noua.
|
|
|
impiger Alcide, multo defuncte labore,
|
|
|
sic memorant curas te posuisse tuas,
|
70
|
|
sic te cum tenera multum lusisse puella
|
|
|
oblitum Nemeae iamque, Erymanthe, tui.
|
|
|
ultra numquid erat? torsisti pollice fusos,
|
|
|
lenisti morsu leuia fila parum;
|
|
|
percussit crebros te propter Lydia nodos,
|
75
|
|
te propter dura stamina rupta manu,
|
|
|
Lydia te tunicas iussit lasciua fluentes
|
|
|
inter lanificas ducere saepe suas.
|
|
|
claua torosa tua pariter cum pelle iacebat,
|
|
|
quam pede suspenso percutiebat Amor.
|
80
|
|
quis fore credebat, premeret cum iam impiger infans
|
|
|
hydros ingentes uix capiente manu,
|
|
|
cumue renascentem meteret uelociter hydram,
|
|
|
frangeret immanes uel Diomedis equos,
|
|
|
uel tribus †aduersis† communem fratribus aluum
|
85
|
|
et sex aduersas solus in arma manus?
|
|
|
fudit Aloidas postquam dominator Olympi,
|
|
|
dicitur in nitidum percubuisse diem
|
|
|
atque aquilam mississe suam quae quaereret ecquid
|
|
|
posset amaturo †signa† referre Ioui,
|
90
|
|
ualle sub Idaea dum te, formose sacerdos,
|
|
|
inuenit et presso molliter ungue rapit.
|
|
|
sic est: uictor amet, uictor potiatur in umbra,
|
|
|
uictor odorata dormiat inque rosa;
|
|
|
uictus aret uictusque metat, metus imperet illi,
|
95
|
|
membra nec in strata sternere discat humo.
|
|
|
tempora dispensant usus et tempora cultus,
|
|
|
haec homines, pecudes, haec moderantur aues
|
|
|
lux est, taurus arat; nox est, requiescit arator,
|
|
|
liberat et merito feruida colla boui.
|
100
|
|
conglaciantur aquae, scopulis se condit hirundo;
|
|
|
uerberat egelidos garrula uere lacus.
|
|
|
Caesar amicus erat: poterat uixisse solute,
|
|
|
cum iam Caesar idem quod cupiebat erat.
|
|
|
indulsit merito: non est temerarius ille;
|
105
|
|
uicimus: Augusto iudice dignus erat.
|
|
|
Argo saxa pauens postquam Scyllaea relegit
|
|
|
Cyaneosque metus iam religanda ratis,
|
|
|
uiscera dissecti mutauerat arietis agno
|
|
|
Aeetis sucis omniperita suis:
|
110
|
|
his te, Maecenas, iuuenescere posse decebat;
|
|
|
haec utinam nobis Colchidos herba foret!
|
|
|
redditur arboribus florens reuirentibus aetas;
|
|
|
ergo non homini quod fuit ante redit,
|
|
|
uiuacesque magis ceruos decet esse pauentes
|
115
|
|
si quorum in torua cornua fronte rigent?
|
|
|
uiuere cornices multos dicuntur in annos;
|
|
|
cur nos angusta condicione sumus?
|
|
|
pascitur Aurorae Tithonus nectare coniunx,
|
|
|
atque ita iam tremulo nulla senecta nocet:
|
120
|
|
ut tibi uita foret semper medicamine sacro,
|
|
|
te uellem Aurorae complacuisse uirum.
|
|
|
illius aptus eras croceo recubare cubili,
|
|
|
et modo poeniceum rore lauante torum
|
|
|
illius aptus eras roseas adiungere bigas,
|
125
|
|
tu dare purpurea lora regenda manu,
|
|
|
tu mulcere iubam, cum iam torsisset habenas
|
|
|
procedente die, respicientis equi.
|
|
|
quaesiuere chori iuuenem sic Hesperon illum,
|
|
|
quem nexum medio soluit in igne Venus,
|
130
|
|
quem nunc in fuscis placida sub nocte nitentem
|
|
|
Luciferum contra currere cernis equis:
|
|
|
hic tibi Corycium, casias hic donat olentis,
|
|
|
hic e palmiferis balsama missa iugis.
|
|
|
nunc pretium candoris habes, nunc redditur umbris:
|
135
|
|
te sumus obliti decubuisse senem.
|
|
|
et Pylium fleuere sui ter Nestora canum
|
|
|
dicebantque tamen non satis esse senem:
|
|
|
Nestoris annosi uicisses saecula, si me
|
|
|
dispensata tibi stamina nente forent.
|
140
|
|
nunc ego quod possum: tellvs levis ossa teneto,
|
|
|
pendvla librato pondvs et ipsa tvvm.
|
|
|
semper serta tibi dabimvs, tibi semper odores,
|
|
|
non vmqvam sitiens, florida semper eris.
|
|
|
<II>
|
|
|
Sic est Maecenas fato ueniente locutus,
|
2.145
|
|
frigidus et iamiam cum moriturus erat:
|
|
|
'mene' inquit 'iuuenis primaeui, Iuppiter, ante
|
|
|
angustum Drusi non cecidisse diem!
|
|
|
pectore maturo fuerat puer, integer aeuo,
|
|
|
et magnum magni Caesaris illud opus.
|
150
|
|
discidio uellemque prius—' non omnia dixit
|
|
|
inciditque pudor quae prope dixit amor,
|
|
|
sed manifestus erat. moriens quaerebat amatae
|
|
|
coniugis amplexus oscula uerba manus.
|
|
|
'sed tamen hoc satis est: uixi te, Caesar, amico
|
155
|
|
et morior' dixit, 'dum moriarque, sat est.
|
|
|
mollibus ex oculis aliquis tibi procidet umor,
|
|
|
cum dicar subita uoce fuisse tibi.
|
|
|
hoc mihi contingat, iaceam tellure sub aequa;
|
|
|
nec tamen hoc ultra te doluisse uelim,
|
160
|
|
sed meminisse uelim: uiuam sermonibus illic;
|
|
|
semper ero, semper si meminisse uoles.
|
|
|
et decet et certe uiuam tibi semper amore,
|
|
|
nec tibi qui moritur desinit esse tuus.
|
|
|
ipse ego quicquid ero cineres interque fauillas,
|
165
|
|
tum quoque non potero non memor esse tui.
|
|
|
exemplum uixi te propter molle beati,
|
|
|
unus Maecenas teque ego propter eram.
|
|
|
arbiter ipse fui, uolui quod contigit esse,
|
|
|
pectus eram uere pectoris ipse tui.
|
170
|
|
uiue diu, mi care, senex pete sidera sero:
|
|
|
est opus hoc terris, te quoque uelle decet.
|
|
|
et tibi succrescant iuuenes bis Caesare digni
|
|
|
et tradant porro Caesaris usque genus.
|
|
|
sit secura tibi quam primum Liuia coniunx,
|
175
|
|
expleat amissi munera rupta gener.
|
|
|
cum deus intereris diuis insignis auitis,
|
|
|
te Venus in patrio collocet ipsa sinu.'
|
|
