Marcus Tullius Cicero, De Iure Civ. in Artem Redig. 4.10.10

Marcus Tullius Cicero, Rhetorica ad Herennium [sp.] 4.10.10

Betacode

Postremo haec quoque res nos duxit ad hanc ratio-	4.10.10
nem, quod nomina rerum Graeca quae convertimus,
ea remota sunt a consuetudine. Quae enim res apud
nostros non erant, earum rerum nomina non pote-
rant esse usitata. Ergo haec asperiora primo videan-
tur necesse est, id quod fiet rei, non nostra difficul-	15
tate. Relicum scripturae consumetur in exemplis: haec
<tamen> aliena si posuissemus, factum esset, ut, quod
commodi esset in hoc libro, id nostrum non esset;
quod asperius et inusitatum, id proprie nobis adtri-
bueretur. Ergo hanc quoque incommoditatem fugimus.	20
His de causis, cum artis inventionem Graecorum pro-
bassemus, exemplorum rationem secuti non sumus.
Nunc tempus postulat, ut ad elocutionis praecepta
transeamus.
Bipertita igitur erit nobis elocutionis praeceptio. Pri-	25
mum dicemus, quibus in generibus semper om-
nis oratoria elocutio debeat esse; deinde
ostendemus, quas res semper habere debeat.
Sunt igitur tria genera, quae genera nos figuras	11.1
appellamus, in quibus omnis oratio non vitiosa con-
sumitur: unam gravem, alteram mediocrem, tertiam
extenuatam vocamus.
Gravis est, quae constat ex verborum gravium levi	5
et ornata constructione.
Mediocris est, quae constat ex humiliore neque ta-
men ex inf<u>ma et pervulgatissima verborum digni-
tate.
Attenuata est, quae demissa est usque ad usitatissi-	10
mam puri consuetudinem sermonis.
In grave<i> consumetur oratio figura, si,
quae cuiusque rei poterunt ornatissima verba reperiri,
sive propria sive extranea, unam quamque rem ad-
commodabuntur; et si graves sententiae, quae in am-	15
plificatione et commiseratione tractantur, eligentur;
et si exornationes sententiarum aut verborum, quae
gravitatem habebunt, de quibus post
dicemus, adhibebuntur. In hoc genere figurae erit
hoc exemplum:	20
'Nam quis est vestrum, iudices, qui satis idoneam	12.1
possit in eum poenam excogitare, qui prodere ho-
stibus patriam cogitarit? quod maleficium cum hoc
scelere conparari, quod huic maleficio dignum sup-
plicium potest inveniri? In <i>is, qui violassent in-	5
genuum, matremfamilias constuprassent, vol<ner>as-
sent aliquem aut postremo necassent, maxima sup-
plicia maiores consumpserunt: huic truculentissimo
ac nefario facinori singularem poenam non relique-
runt. Atque in aliis maleficiis ad singulos aut ad	10
paucos ex alieno peccato iniuria pervenit: huius sce-
leris qui sunt adfines, uno consilio universis civibus
atrocissimas calamitates machinantur. O feros ani-
mos! o crudeles cogitationes! o derelictos homines
ab humanitate! Quid agere ausi sunt aut cogitare	15
possunt? quo pacto hostis, revulsis maiorum sepul-
cris, d<i>iectis moenibus, ovantes inruerent in civita-
tem; quo modo deum templis spoliatis, optimatibus
trucidatis, aliis abreptis in servitutem, matribusfami-
liis et ingenuis sub hostilem libidinem subiectis urbs	20
acerbissimo concidat incendio conflagrata; qui se
non putant id, quod voluerint, ad exitum per-
duxisse, nisi sanctissimae patriae miserandum scele-
rati viderint cinerem. Nequeo verbis consequi, iu-
dices, indignitatem rei; sed neglegentius id fero, quia	25
vos mei non egetis. Vester enim vos animus aman-
tissimus rei p. facile edocet, ut eum, qui fortunas
omnium voluerit prodere, praecipitem proturbetis ex
ea civitate, quam iste hostium spurcissimorum do-
minatu nefario voluerit obruere.'	30