BELLVM SERVILE
  Etsi cum sociis—nefas—, cum liberis tamen et 2.7.1
ingenuis dimicatum est: quis aequo animo ferat in prin-
cipe gentium populo bella servorum? primum servile
bellum inter initia urbis Herdonio duce Sabino in ipsa
urbe temptatum est, cum occupata tribuniciis sedi- 5
tionibus civitate Capitolium obsessum est et a consule
receptum; sed hic tumultus magis fuit quam bellum.
mox imperio per diversa terrarum occupato, quis
crederet Siciliam multo cruentius servili quam Punico
bello esse vastatam? terra frugum ferax et quodam 10
modo suburbana provincia latifundis civium Romano-
rum tenebatur. hic ad cultum agri frequentia ergastula
catenatique cultores materiam bello praebuere. Syrus
quidam nomine Eunus—magnitudo cladium facit ut
meminerimus—fanatico furore simulato dum Syriae 15
deae comas iactat, ad libertatem et arma servos quasi
numinum imperio concitavit; idque ut divinitus fieri
probaret, in ore abdita nuce quam sulpure et igni
stipaverat, leviter inspirans flammam inter verba fun-
debat. hoc miraculum primo duo milia ex obviis, mox 20
iure belli refractis ergastulis sexaginta amplius milium
fecit exercitum; regiisque, ne quid malis deesset,
decoratus insignibus castella, vicos, oppida miserabili
direptione vastavit. quin illud quoque ultimum dede-
cus belli, capta sunt castra praetorum—nec nominare 25
ipsos pudebit—, castra Manlii, Lentuli, Pisonis, Hypsaei.
itaque qui per fugitivarios abstrahi debuissent, prae-
torios duces profugos proelio ipsi sequebantur. tandem
Perperna imperatore supplicium de eis sumptum est.
hic enim victos et apud Hennam novissime obsessos 30
cum fame quasi pestilentia consumpsisset, reliquias latro-
num compedibus catenis crucibusque punivit; fuitque
de servis ovatione contentus, ne dignitatem triumphi
servili inscriptione violaret.
  Vixdum respiraverat insula, cum statim Servilio 35
praetore a Syro reditur ad Cilicem. Athenio pastor
interfecto domino familiam ergastulo liberatam sub
signis ordinat. ipse veste purpurea argenteoque baculo
et regium in morem fronte redimita non minorem quam
ille fanaticus prior conflavit exercitum, acriusque multo, 40
quasi et illum vindicaret, vicos, oppida, castella diripiens
in dominos, in servos infestius quasi in transfugas
saeviebat. ab hoc quoque praetorii exercitus fusi, capta
Servili castra, capta Luculli. sed Titus Aquilius Perper-
nae usus exemplo, interclusum hostem commeatibus ad 45
extrema compulit comminutasque copias fame armis
facile delevit. dedidissent se, nisi suppliciorum metu
voluntariam mortem praetulissent. ac ne de duce quidem
supplicium exigi potuit, quamvis vivus in manus vene-
rit. quippe dum circa adprehendendum eum multitudo 50
contendit, inter rixantium manus praeda lacerata est.