• Pomponius Porphyrio, Commentum in Horati Epistulas 2.1.pr.1

• Betacode

• Previous
• Next
• • 
  • 

INCIPIT II FELICITER
Cvm tot svstineas et tanta negotia solvs. Apparet hunc	2.1.pr.1
librum, ut supra diximus, hortatu Caesaris scriptum esse.
Cuius rei etiam Suet<on>ius auctor est. Nam apud eum epi-
stula inuenitur Augusti increpantis in Horatium, quod non
ad se quoque plurima scribat.	5
Ergo hic principium cum laude imperatoris, et ab ex-
cusatione, quod illum nol[u]it occupatum in rep(ublica) suis
inpedire sermonibus. Totaque sententia huius epistulae de
poetis est ad hoc, ut subtiliter in eorum fauorem Caesarem
moueat. Dicit enim Horatius Augusto soli contigisse, ut in-	10
uidiam uirtute uiuus euinceret, ceterum autem <an>ti[n]qua
<no>uis melioribus anteponi.
Cvm tot svstineas. Totus hic est sensus: Cum tantis	1.1
rebus detinearis, o Caesar, remp(ublicam) la<e>d<e>re [s]e<s>t tem-
pora tua, quae omnium commodis inpendenda sunt, longo
sermone morari.
In pvblica commoda. Per hoc pulchrior e<st> lau<s>. Et	3.1
incerta distinctio est: <utrum> 'emendes <in publica com-
moda' an> 'in publica commoda peccem'.
More<r t>va [ni] t<empora>. Occupem teneamque te, cuius	4.1
omne tempus in publica commoda consumendum est.
Romvlvs et Liber.	5.1
Laudata uirtute Caesaris laudat etiam felicitatem, qu<a>
dicit huic soli contigisse, ut inter homines etiam nunc posito
iam diuini honores decernantur, quod nulli concessum sit
horum, quos enumerat, hoc est, Romulo Libero Castori et	5
Polluci, et cum his Herculi. Et est ordo: Romulus et Liber
dum terras hominumque c. g. a. Nam illi, de quibus supra
dixit:
Post ingentia facta deorum in templa re-
cepti,	10
sunt.
Agros adsign(ant).	8.1
Hoc est: colonias deducunt conduntque urbibus milites
suos.
Ploravere. Plus dixit quam 'doluerunt'.	9.1
Di<r>am qvi[s] cont. Hi. Hercules scil(icet).	10.1
Et bene hoc elegit, quod inter labores eius uel maximum
fuit.
Nota portenta. Qu<a>e sunt in XII Herculis laboribus	11.1
diffamata.
Fatali l<a>b<o>r<e>.
Vtrum quem ad modum Vergil(ius) dixit:
Vt duros mille labores	5
Rege sub Eurysteo fatis Iunonis,
<an> fatali, pro capitali ac molesto, ut ipse alibi:
[Pl]I<l>ion
Fatalis ince<s>tusque iudex.
Svpremo fine, id est morte.	12.1
Et est sensus: expertus est inuidiam tunc finiri, cum
etiam uita finitur.
Vrit enim fvlgore svo. Rationem exponit, propter	13.1
quam minus coluntur uiui, qui uirtute ceteris antecellunt,
post obitum diliguntur. Grauis est enim, inquit, inferioribus
et infra positis nocet, qui artibus bonis ceteros uincit; is
[sed] requiritur tamen ac desideratur extinctus.	5
Vrit enim <fvlgore>. Splendore quo fulget, et bene urit
ad fulgorem rettulit.
Praesen<ti>. Viuen<t>i, sed splendidius hoc est qu<ia>	15.1
glossematicos.
Matvros. Adceleratos uel oportunos meritis tuis atque
maturos <ai>t recte.
Aliis enim non maturi, sed seri honores dati sunt.	5
Ivrandasqve ac per hoc: diuinos tibi honores decer-	16.1
nimus.
Nil oritvrvm a. Et hoc splendidius quam si 'nasci	17.1
habere' uel 'natum esse' dixisset.
Oritur enim sol, et oriri lux dicitur.
Sed tvvs hic popvlvs. In hac sola re sapit, quod <i>n	18.1
te <recte u>idet, in ceteris autem peccat, qui nil optimum
nisi antiquum putat et sui temporis uniuersa contemnit.
Terris <s>emota s. Vetera ac demortua.	21.1
Svis temporibvs defvncta. Ea, quae sua tempor<a> con-
pleuerint a<c> finieri<n>t.
Fastidit et odit.	22.1
Auxesis; plus enim odit quam fastidit.
Sic favtor vetervm. Vs<que> adeo ueteribus fauens,	23.1
ut etiam legum XII tabulas a decemuiris scriptas et foedera
uel cum Sabinis uel cum <G>abinorum <populo> sub regibus
facta, quae nunc Romani<s> ob au<st>eram et rancidam uetu-
statem, Latin<a> non esse uidea<n>tur ita pulchr<a> ex<istimet, ut	5
ea Musis> in Alba<no mon>te loquentibus dicat esse prolatiu<a,
e>t non iam disertorum hominum, sed Musarum etiam [in]ui-
deatur oratio.
Pontificvm libros.	26.1
Vtrum annales, an ius pontificale signif(icat)?
A<nno>sa volvmina va<t>vm. Veter<i>s Marcii uatis Sibil-
laeque et similium.
Albano monte. Cur in Albano monte? Vt<i>que	27.1
propter uetustatem, quod ante Romam Alba regnauit.
Si qv<i>a Graecorvm svnt. Ha<e>c tota sent<ent>ia	28.1
usque miratur nihil <n>i<s>i quod Libit<in>a sacrauit
hunc sensum continet: si ideo carmina La<t>i<n>a[nti] antiquis-
sima quaeque laudantur, qui<a> antiquissimi quique [an]
Graecorum optime scripserunt, eo <re>s redit, ut secundum	5
eandem aestimationem, in qua doctrina, non tempus quaeritur,
[eandem] debeat <e>t Romanus poeta statim placere, qui bonus
est. Quod si non est, qu<i>d multa[ta] men[e]tiam<ur>, ut illi,
qui, qu<a>e manifesta sunt, negant? Non solum enim adsecu<ti>
doctrina<m> sumus, uerum etiam Graecos uicimus. Sin autem	10
tempus <et> uetustas in carmine tamquam <in> uino sunt
inquirenda, uelim scire, quotus annus prob[r]um carmen ef-
ficiat. Quo ipso facile demonstratur stultitiae esse <t>em<p>o<r>a
[tur] in libris considerare, non meritum.
Eadem trvtina. Eodem examine, eodem iudicio,	29-30.1
eadem aestimatione.
Nihil. <Quae> sunt, negant.	31.1
Nam constat intr<a> oleam et ex<tra> nucem esse duritiam.
Venimvs ad svmmvm fort.	32.1
Vtrum 'imperio' an 'et ceteris rebus, quas enumerat'?
Non habet, inquit, quod nobis amplius fortuna iam praestet.
Ergo et perfecti poetae sumus.
Sed hoc intellegi quam dici se maluit.	5
Qvi decidit.	36.1
Qui defunctus est.
Exclvdat ivrgia finis. Tamquam tacentem urguet a<d>	38.1
numerum annorum significandum.
Pone, inquit, finem et iam nulla contentio est.
Est vetvs atqve probvs.	39.1
Hoc quasi ex alia persona dicitur.
Qvid qvi deperiit. Hoc Horatius ex persona sua dicit.	40.1
Veteres: bonos.	41.1
An qvos et praesens et postera r. ae.	42.1
Malos.
Ist<e> qvidem veteres. Hoc ex alia persona.	43.1
Vtor permisso. Ex sua.	45.1
Cavd<ae> . . vt <e>qvinae: id est: singulos.
Dvm cadat elvsvs. Tam diu singulos annos detraham,	47.1
donec paulatim subducto aceruo numeri decipiatur elusus,
qui ad summum tempor(um) uocat poetas. Et hoc uincet uel
in <au>gendis uel in minuendis aceruis.
Qvi redit ad fastos.	48.1
Qui per consules annorum colligit numerum.
Miratvr. Et qui nihil laudat nisi quod [d]elatum fuerit	49.1
et sepultum.
Mire[r] ergo dictum et facete Libitina et sa<c>rauit,
quasi ab ipso feretro uenerationem acceperit poeta defunctus.
Leviter cvrare videtvr. Securus iam de prouentu suae	51.1
laudis est Ennius, propter quam ante sollicitus in principio
annalium suorum somnio se scripsit admonitum, quod se-
cundum Pythagorae dogma anima Homeri in suum corpus
uenisset. Facete autem somnia Pythagorea dixit, ut	5
ipsum etiam Pythagora<m cum> sua sibi[met] metempsychosi
<r>idere uideatur.
Leviter cvrare.
Secur<u>s esse.
Qvo cadant.	52.1
Quem successum habeant.
Ostendere autem uult sine difficultate poetas ueteres
solere laudari.
Somnia Pythagor<ea. S>u<nt> libri annalium.	5
Ambigitvr . . . av<f>er<t> Pacvivs docti <f.> s. Cum am-	55-56.1
bigitur, <uter> utro sit prior, ambo laud<antur>. Nam Pacuius
famam docti[s] aufert atque consequitur Sophoclis, Acci<us>
Aeschyli Euripidis, qui dicend<i> s<u>nt <alti>. Alii sic acci-
piunt, tamquam senilis a doctrina et gloria adscribatur Pacuio,	5
Accio uero altitudo ingenii sublimitasque uerborum. An ambo
<s>enes <glo>r<i>am consequuntur, alter docti, <alter> alti tra-
goediographi?
Dicitvr A<f>rani toga. Bene; togat<as> enim scripsit Afra-	57.1
nius, in quibus Menandri stilum uidetur imitatus.
Vincere <C>a<e>cilivs gravitate, <Terentivs> a<rte>. Vtrum	59.1
alterutrum uincit, an ceteros uniuersos?
Ho<s> edi<s>cit.	60.1
In scholis.
Et hos ar<t>o[s] stipata: in spectaculis.
Habet.	61.1
Credit, ducit, existimat.
Ad nostrvm tempvs <L. s. a. a.> Ordo est: ab aeu<o>	62.1
Li<ui> scriptoris usque ad nostrum tempus [L. s. a. a. Ordo
est ab aeuli scriptoris usque] quaedam rect[a]e, quaedam praue
iudicat populus.
Liuium autem dicit Andronicum, qui primus omnium	5
Latinas fabulas scripsit.
Si veteres ita miratvr. Hoc peccat.	64.1
Si qvaedam nimis antiqve.	66.1
Hoc rec[ep]tum.
Ignave: humiliter.	67.1
Et Iove ivdicat aeqvo.	68.1
Propitio [et propitio et] si[bi] quidem Ioue irato fit, ut
errent homines ac delirent.
Non eqvidem insector. Quod uitium est [et] obtrec-	69.1
ta<nt>is [est] hominis.
Delenda [l. e. f.]
Faceta subtilitas. Non censeo, inquit, dele[ga]nd<u>m
L<i>uium, et hoc illi honoris causa defero propter uetustatem.	5
Ex libris eius saeuus, inquit, Orbilius quondam librarius ma-
gister mihi dictata praebebat.
Plagosvm.	70.1
<S>aeuum et saepe plagas inferentem.
Sed emenda<ta>. Non delendum puto L<i>uium, sed	71.1
indignor illum pro <per>fecto et emendato auctore laudari.
Et exactis m. d. m. Exa<m>i<ne> uel [p]agina[e], quae pars	72.1
<tr>utin<a>e est.
Indignor qvicqvam re.	76.1
Deest: in meis carminibus.
Nec veniam < . . . > posci. <De>e<st 'm>o<do'>, ut sit: non modo	78.1
ueniam, sed etiam honorem antiqui[tu]s posci [uideo posci]
<e>t audiendum iterum est 'indignor', ut sit zeugma a superiore,
aut deest 'uideo', ut sit ἔλλιψις.
Recte necne crocvm floresqve. A<tta> togatarum scriptor	79.1
es<t>, qu<i> in fabula, quae inscribitur Materterae, ita florum
genera <e>numerat, ut sine dubio reprehendendus sit ob
nimiam loquacitatem.
Si dvbitem.	80.1
Plus dixit, quam si diceret 'reprehendam'.
Clament peri<i>sse p. Non 'dicant', sed clament.
Et bene patres, quibus sola antiquitas placet. An
patres hoc est: senatus?	5
Ea cvm reprehendere coner. <Recte reprehendere	81.1
'coner'> inquit; non enim 'reprehendam'.
Aesopus autem et Roscius famosissimi comoediarum
<actores> fuerunt. Ac per hoc ostendit stultos homines, qui
non merito ac uirtute <st>i<l>i, sed tantum modo personarum	5
auctoritate mo<u>eantur.
Vel qvia nihil rectvm. Hoc uitium superbiae est.	83.1
Vel qvia tvrpe p. p. m. Nobis scil(icet). Et hoc uitium
p<ra>ui pudoris est. <Nisi> essent pueri male d<o>cti, dicerent.
Iam Saliare Nvmae.	86.1
Quod Saliis Numa ipse conscripsit in templis canendum.
Et illvd, qvod m. i., s. v. s. v.	86-87.1
Qui me dicit nescire, quod et ipse nescit.
Ingeniis non ille. Hoc sensu uult ostendere huius	88.1
modi homines, qui non merit<o> ac uirtute stili, sed tantum
modo personarum auctoritate mortuis faueant, [s]e<t>, quod est
peius, inuidos, qui <ui>uos contra meritum oderint.
Qvod si tam Graecis n. i. f. q. n. Quod si ab initio	90-91.1
idem Graeci facerent, quod nunc Romani, ut odissent nouos
poetas, qui essent, inquit, hodie ueteres, aut qui ad nostra
tempora perueniret, quod legere[t] omnes et manibus habere
possemus?	5
Vt primvm positis. Hic ostend<it>, quod fuerit initium	93.1
poeticae professionis, ut probet, quod nunc inueteratum est,
aliquando coepisse.
Nvgari: ludere, [enumerat] scrib<ere>, quia bella non nugae
sunt.	5
Et in vitivm f. l. Dicit <in> uitium facilitate[m] pro-	94.1
sperae fortunae <i>sse delicias, in qua<s> lapsa sit Graecia, [si]
postquam bella deposuit.
Nvnc athletarvm. Enumerat, quas artes Graecia per	95.1
pacem <et> otium sit secuta.
Svb nvtrice pvella. Ita Graecia cupide adpetit<a>	99.1
studia celeri satietate deseruit, ut [et] si puella infans esset
et sub nutrice agens etiam luderet.
Plena: satiata.	100.1
Qvi<d> placet avt odio. Sententia est, qua ostendit	101.1
Horatius nihil nos cupere uel odisse, quod non secuta satie-
tate mutemus.
Hoc paces habvere. Hoc habuit, inquit, pacis <o>tium,	102.1
ut diuersis delectationibus animi hominum pascerentur.
Ventos autem secundos fortunam prosperam dicit.
Romae dvlce div. <A> Graecorum moribus transit	103.1
ad consuetudinem ueterum Romanorum, et dicit, quem ad
modum ma<i>orum posteris consuetudo mutata sit in usum
poeticae disciplinae.
Sollemne,	5
quia legitimum ac debitu<m>.
Clienti promere ivra. Respondere <de> iure aliquid	104.1
consulenti.
Cavtos < . . . > Pecuniam commodare. Cautos num-	105.1
mos dicit, uel qui per chirographum et cautionem crede-
rentur, uel cautos nummos, id est legibus, hoc est, non
inlicitis usuris datos.
Nominibvs rectis. Recta n<omina>: legibus facta in defe-	5
[ne]r<e>ndi<s> debitoribus.
Maiores avdire. I<u>ni<o>r<is> officium.	106.1
Mvtav<i>t m. p. <l>. Causa, cur mutauit mentem po-	108.1
pulus: quia leuis.
Et calet vno.
Rebus omnibus positis poeticam solam multitudo delegit.
Ivvenes p. c. Hoc est: omnis aetas. Et bene additum	109.1
seueri, quod in re ludicra maior reprehensionis causa sit.
Fronde comas vincti. Quod fronde comas uincti:	110.1
iacta<n>t<is>, quod cenant et carmina dictant [car-
m(ina) di(ctant)]: intemperant<is> es<t>.
Ipse ego q. n.	111.1
Satyrice ne sibi quidem pepercit.
I<n>venior P. m. Bene 'Part<h>is', qui perfidi sunt,	112.1
ut qui Roman<o>s fraudibus duces saepe deceperunt.
Privs orto sole. Figurate pro: antequam sol oriatur.
Hinc ergo, [h]in<quit>, mendax sum, quod non solum
scribo, quod <n>ego facere, sed etiam studiosissime scribo.	5
Scrinia capsas dicit, [inquit] in quibus scripta omnia	113.1
reponantur.
Navem agere ignarvs. Haec exempla aduersus eos	114.1
refert, qui ignari artis poetae haberi cupiunt, cum in ceteris
professionibus nullus sit, qui disciplinae titulum non perdo-
ctus inuadat.
Et mire dixit [nauis ut] non 'helleborum', sed 'abrotonum',	5
quod minore pericul<o> etiam indoctus miscere potest, ac dare.
Promittvnt: profitentur.	116.1
Fabri<li>a. Absolut<e>; non enim adiecit 'ferramenta' aut
'opera'.
Scribimvs indoct<i>. Hoc cum pronuntiatione infe-	117.1
rendum est supra dictis.
Hic error tamen.	118.1
Ἐπιθεράπευσις est. Nam dicit hunc errorem, quo<d> docti
indoctique scribant.
H<i>c e<rror> t<amen et levis haec insania qvantas	118-119.1
virtvtes h. Virtutes> modo pro utilitatibus posuit.
Collige: intellige, argumentare, adsequere.
Vatis avarvs.
Non facile, inquit, auarum poetam repperias. Et bono	5
ordine secundum laudis praecepta ante ostendit, quibus malis
careret, et sic uenit ad ea bona, quae habet.
Vivit siliqvis.	123.1
Hoc est: paruo uiuit, ideo auarus est.
Siliquas autem aut specialiter dicit eas, quae in ue<pr>ibus
nascuntur, <aut pro> omni legumine, q<uia siliquis>, hoc
est <f>asellis continetur.	5
Militiae qvamqvam <piger et malvs>. Malum debilem,	124.1
inbellemque nunc dicit, secundum Graecos, qui huius modi
homines κακόνους nominant.
Vtilis vrbi si das: <si das urbem,> quae magna est, etiam
a paruis rebus adiuuari posse, ut a poetica uel grammatica	5
professione.
Os tenervm. Recte: os tenerum pueri poeta	126.1
<fo>rmat. Poeticis enim lectionibus os infantis adhuc debile
balbumque corrigitur.
Torqvet ab obscenis iam nvnc sermonibvs avres.	127.1
<Delectat aures> carminibus, ut auocet a turpibus dictis.
Mox etiam pectvs.	128.1
Verum est. Multae enim sunt in poetis utiles βιωφελεῖς-
que sententiae.
Amici<s> praeceptis.
Hoc est: utilibus.	5
Orientia tempora. Proponens exempla mu<l>ta ef-	130.1
ficit, ut orientia tempora, hoc est uenientia, cuius modi fu-
tura sint, aestimemus et instruamur ex ante gestis.
Inopem sol[e]atvr uel delectamento sui uel prae-	131.1
ceptis philosophorum.
Castis cvm pveris. Infert per auxesin, qu<o>d quis per	132.1
choros a dis impe<t>rat puerorum ac uirginum, poetae ad-
scribendum esse, qui carmina ipsa componit.
Poscit opem chorvs et p. n. s. Ac per hoc: exauditur.	134.1
Hic autem signif(icat) carmina, quibus dii placantur, hoc est:
paeanas dithyrambos hymnos prosodia.
Caelestis inplorat. Enumerat, quae et quanta dii	135.1
pueris et puellis, precantibus merito carmin<is> praestent.
Impetrat et pacem. Vtrum deorum pacem an uere	137.1
pacem, id est, finem belli.
Agricolae pri<s>ci.	139.1
Dicit usque adeo carmina ubique grata esse, ut etiam
rustici ueteres carminibus se delectarent, cum diuinis rebus
operarentur.
Parvo beati. Ita non auari, ut inter paruas opes beati	5
uixerint.
Condita post frvmenta. Post messem an post uinde-	140.1
miam?
Nam et autumni frumenta Sall(ustius) dixit.
Spe finis dvra. Vera sententia est tolerabilem fieri	141.1
laborem laboris fine proposito.
Tellvrem porco, pro porca.	143.1
Vt <e> contrario Verg(ilius):
Et caesa iungebant foedera porca.
Floribvs et vino genivm. Recte dictum est, quia, qui	144.1
indulgent genio suo, memores sunt uitam humanam non esse
diuturnam.
Fescennina. Per hunc, inquit, morem ueterum agri-	145.1
colarum etiam Fescennina inuenta sunt, in quibus expri-
mebantur iocosa conuicia. Dicta autem Fescennina ab op-
pido Fescennino, unde primum processerunt et A<t>ellanica
nominata sunt.	5
Libertasqve <re>cvrrentis. E<a> licentia cantandi,	147.1
libertas qu<a>e dicitur, ioculari<ter> lusit saluo [a]more per
anniuersaria sacrorum; quamquam sunt, qui dicant per <re->
currentes anno<s> libertatem Saturnalia ann<ua> significari.
Donec iam saevos apertam i. ra.	148.1
Tam diu io<c>ari per carmina[ina] li<c>ui<t>, donec per iocum
multis inp<u>ne laceratis dedissent omnes operam, ut lege
caueretur, nequis carmen <infame> componeret. Qua re
constituta, silentium est inpositum archea<e> comoedia<e>,	5
in qua nominatim uita ciuium carpebatur.
Crvento dente: saeuo morsu.	150.1
Vertere modvm. Ordo: uertere modum poetae ad	154.1
bene dicendum ideo, quia fu<st>uarium supplicium constitutum
erat in auctorem carminum infamium.
Bene dicendvm autem non 'diserte dicendum', [di.	155.1
autem non dicendum] sed '<non> male dicendum' significat,
hoc <est> 'non lacerandum ac uituperandum'. Et bene re-
dact<i>, qu<ia> non uoluntate[m] correcti, sed edocti malo.
Graecia capta fervm. Capta uirtute militari cepit	156.1
munditiis et arte liberalium studiorum.
Agresti Lati<o>: non semper, sed tunc agresti.	157.1
Sic horridvs ille. Saturnio metro usi sunt Latini ueteres
aurei s(aeculi) sub Saturno, unde nomen est uersus.
'D<eflv>xit' autem mollitus est et iam cessauit ac de-	158.1
siit fluere.
Et grave virvs, ac per hoc: cessit grauitas seueritasque
deliciis.
Vestigia <rvris>: rusticitatis.	160.1
Servs enim Graecis. Ratio <cur> Roman<u>s non ex-	161.1
poliuerit pristina rudiment<a>.
Et post Pvnica bella qvietvs.	162.1
Vt <supra:
Positis nugari> Graecia bellis
Coepit.
Quietus, <id est> securus a metu Punico, scilicet Car-	5
thagine iam deleta, temptauit imitari.
Rem poema dicit.	164.1
Vertere.
Transferre in Latinum stilum.
Et placvit sibi. Pr<o>: se cognosce<ns> probauit.	165.1
Natvra svb. e. a.
Ratio, cur sibi placuerit.
Feliciter avdet. Quod adgreditur, conplet.	166.1
Sed tvrpem. Sed stulte et erubescit et timet emen-	167.1
dare, quod scripserit.
Et haec causa est, cur ingenia bona Latinorum ad per-
fectum uenire non possint.
Creditvr, ex medio. Creditur, inquit, quia comoedia	168.1
communia sectatur, atque de medio, minus habere difficul-
tatis. Ex hoc autem grauis, quod non <n>i<mi>s ignoscitur in
<mi>mico charactere peccantibus.
Qvo pacto partis tvt<etvr>. Hoc est: quam indecenter,	171.1
incongrue[n]. Dosen<n>vs e<d>. i. p.: s<c(ilicet)> grauis habetur
ut Plautus.
Gestit enim nvmmvm in locv<los>.	175.1
Magis enim lucrum quam laudem adipisci gestit.
<Gestit>: cupit.
Post hoc secvrvs. Non curans, quid postea	175-176.1
fiat comoediae suae.
Qvem tvlit ad scaenam.	177.1
Postquam auari poetae uitia ostendit, nunc transit ad
gloriosum poetam, qui, si non laudatur, et animum et artem
abicit, laudari se uide<ns> fit temerarius ac tumescit.
Lentvs spectator. Quem dicta non permouent, sedvlvs:	178.1
qui amat et laudat.
Sic leve, sic parvvm est, a. q. l. a. s. Id est:	179-180.1
Leuis res est laus <uel> subtracta <a specta>ntibus uel praebita.
Valeat res lvdicra, si m. <p.> n. m., d. r.	180-181.1
Hoc est: <habeat sibi> nihilque mihi cum ea sit, <si>
propter palmae folia uel adflictus et macer sum, uel opimus
et crassus.
Res lvdicra. Comoedia a ludis dicta.	180.1
Saepe etiam avdacem. A glorioso poeta ad audacem	182.1
perseuerantemque digressus dicit, quas[i] iniurias patiatur,
quibus ad postremum fugatur ex scaena. Fugatur autem sed-
itione, qua saepe [quod inperitam multitudinem et locuple-
tem] in perniciem doctorum uulgus poetam fabulamque con-	5
tempnit in medio actu comoediae uel ferarum spectaculum
uel pugilum poscens.
Nvmero plvres, ac per hoc: plebei.	183.1
Indocti stol. e. d. p.	184.1
Miro characterismo inperitam multitudinem ostendit.
Si discordet eqves. Si equester ordo, hoc est, hone-	185.1
stiorum aliud quam plebes uelint.
Media < . . . > vrsvm. Re<c>te, quia adhuc am-	185-186.1
phitheatri usus non erat et in eadem cauea etiam ferarum
gladiatorumque munera spectabantur.
Vervm eqvitis qvoqve. Qui<a> dixerat:	187.1
His gaudet plebecula,
addidit [per quaerellam] per ἐπιθιόρθωσιν etiam locupletes
et honestos iam ut uulgare<s> musicam spernere.
Incertos ocvlos. Secundum A<ca>d<e>micos, qui con-	188.1
tendunt oculos nostros in multis falli, et ideo uisibus non
esse credendum, cum sit in pluribus rebus certi<us>, quod au-
diatur.
Avlea. Per aulea[m] comoediam signif(icat).	189.1
Tropos metonymia.
Premvntvr: cessant, inpediuntur.
Dvm fvgivnt eqvitvm. <Queritur> impedir<i> fabulam,	190.1
ne agatur, dum spectantur † inuidia, hoc est dum populo bel-
lorum simulacrum monstratur, et ad postremum pompa du-
citur triumphalis.
Dvm fvgivnt. Hic pugna ostenditur.	5
Mox trahitvr. H<i>c triumphus.	191.1
Esseda s(unt) Gallorum uehicula, quibus tamquam	192.1
uicti reges uehuntur; pilenta, quibus regina capta; <pe>tor-
rita, qu<ibus> familiae regum; naves, quibus hi, qui nauali bello
uicti.
Captiva Corinthos.	193.1
Aut metonymicos Corinthu<s> pro uasis Corinthiis, <aut>
quia imagin[i]e[iu]s oppidorum fabricabantur, ut in pompa
triumphali transire poss<e>nt.
Si foret in terris. Cum processissent in publicum,	194.1
Democritus et Heraclitus diuersa faciebant. Democritus **
quod rideret. Nam quod stupere populum uidisset aspectu
panther<o>camel<i> [siue elefas albus], non tam ludis scaenicis
delectaretur, quam ipsius populi uanitate[m], in qua omni	5
mimo et suauius et maius sibi spectaculum repperiret.
Scriptores avtem. Magis, inquit, ridere<t> Demo-	199.1
critus, <si> a uultu populi uana mirantis oculos ad p<o>etas
[os] scaenicos uertisset pronuntiantis comoediam <ante> spe-
ctator<e>s, quorum nullus adtendat, ut audiat.
Narrare pvta<re>t.	5
* * multa dixit 'fabellam' et 'asello' et 'surd<o'>,
* *, u<t>
Vincentem strepitus de iambico tragico.
Garganvm mvgire. Tant<u>s popul<i> fragor est in de-	202.1
poscendis <u>an[u]arum rerum spectaculis, ut Apuliae mont<i>s
Gargani siluas mugire uel <u>ndas fremere <put>e<s> Tusci maris,
non auram uel <suf>fragia <s>pec<t>at<o>rum.
Et artes divitiaeqve. Non igitur comoediae.	203.1
Oblitvs.	204.1
Id est undique perfusus, per<so>natus.
Laev<ae>. Populus in ipsum <prorumpit> proscaenium,	205.1
ut paene occurrente sibi dextra laeuaque populo histrioni
<loc>us auferatur.
Dixit adhvc aliqvid? Bono stomacho, quasi dixit:	206.1
h<u>c enim processit, ut [si] diceret, non ut uideretur tantum.
Nihil sane. Respondentis est, et iterum quid Horatius dicit.
Lana Tarentino. Non ergo, inquit, in scaenico ars	207.1
sola, sed uestis placet.
Ac ne forte pvtes. <Ne putes> aliis recte facientibus	208.1
id, quod ego non faciam, l<a>udem <me> uelle[s] <d>etrahere,
ego et miror et praefero poetam tragicum uel comicum, etsi
haec poemata ipse non facio.
Ille per extentvm. Mihi uidetur rem difficillimam	210.1
facere. Et est ordo<: poeta ille mihi uidetur ire posse per
funem>.
Poeta mevm qvi pectvs. Qui potestate carminis mo-	211.1
deratur adfectibus meis.
Vt magvs. Recte magus, quia faciunt poetae boni,	213.1
quod mag[n]i promittunt, ut carmine conuertant sensus ani-
m<o>sque cunctorum.
Modo me Thebis. In tragoedia.
Modo ponit Athenis. In com<o>edia.	5
Vervm age et his. Transit ad poetas, ex quibus Ho-	214.1
ratius quoque est, qui non dramata [hoc est fabulas] scribunt,
sed eius modi, quae legantur, et hortatur Augustum, ut dili-
gentius aestimet poetas dignos bibliothe<c>a, quam in templo
Apollinis faciat.	5
Vt stvdio maiore. Poetae scil(icet). Et <est> allegoria	218.1
pro eo, quod est: ut studios<e> carmina scribant.
Mvlta qvidem nobis. Accusat<o> populo et auditori-	219.1
bus dicit non numquam in poetis culpam esse, propter quam
carmina ipsorum patiantur iniuriam.
Vt vinet<a> egomet caedam mea.	220.1
Hoc est: ut ipse me laedam, et ipse me detraham.
Cvm <t.> librvm s. d. Incipit enumerare, qu<am>	220-221.1
multa mala faciant poetae.
Sed tamen est oper<a>e pr[a]etivm cognoscere, qvales.	229.1
Bene, <postquam> subtiliter tetigit Caesarem quasi negle-
<ge>ntem poetarum, proximis uersibus addidit, sed tamen
non usque quaque poetis fauen<dum, sed s>p[i]e<c>tatis adsi-
<du>isque solis permittendum, ut res gestas Caesaris scribant.	5
Aeditvos habeat. Enarratores atque indices; aeditui	230.1
enim templorum ac numinum, quibus inseruiunt, sacra e<t>
originem aduenis et ignorantibus narrant. Alii aedituos pro
clientibus ac familiaribus [a]dici putant, ac per hoc lauda-
tores poetasque signif(icari).	5
Virtvs indigno, hoc est: ingens atque praeclara.	231.1
Signif(icat) autem Augusti res gestas.
Gratvs Alexandro. [Praeclara signif.] <Sensus: quanto	232.1
magis fauebit> Caesar poeti[ci]s bonis, quando qui<dem>
Alexander Macedo C<h>oeril[l]um magni fecit malum poetam.
Incvltis qvi versibvs.	233.1
Neque arte neque natura facientis orna[s]ti<s>. Et deest
'pro', ut sit: pro incultis uersibus.
Rettvlit acceptos < . . . > Philippos.	234.1
<Aureos.>
[Quid? Philippos.] Regale nomisma. <Ἐφ>εξήγησις.
[Aureos.] Et mire rettulit acceptos, tamquam diceret:
legitime uendidit.	5
Acceperat autem pro singulis uersibus singulos Philippos.
Sed velvti tractata n. Contacta.	235.1
Et est sensus: Quem ad modum atramenta polluunt,
quodcumque contigerint, ita mali poetae res splendidissimas
obscurant sordibus ingenii sui.
Notam labemqve. Conmaculant, quidquid attigerint.	5
Idem rex ille poema q. t. r. et cetera.	237.1
Ordo est: idem ille edicto uetuit. Dicit autem in poetis
tantum modo errasse regem, cum in pictoribus et pla[u]stis
diligentissimus fuerit.
Tam ridicvlvm. <C>h<o>e<ril>i scil(icet).	238.1
Tam care: ut pote nummis aureis.
Apelles pictor inclytus fuit, Lysippus aerarius si-	239.1
gnifex [in solos status admirabatur].
Qvod si ivdicivm svbtile videndis.	241.1
Quod si, inquit, hunc regem, subtilis iudicii, <ut> ips<i>
uidebatur, ad examinanda poetarum carmina uoca<u>iss<e>s, in-
uenisses hominem ita stultum, <u>t eum diceres in Boeotia
<natum esse>, id est, crassos et hebetes faciente[s]. Hoc	5
autem dicit ad Caesaris laudem, de cuius iudicio singulari
circa <r>ecipiendos poetas statim dicturus sit.
At neqve dedecorant tva.	245.1
Vt C<h>oeril[l]us Alexandri.
Et est sensus, <non> eius modi poetas esse Varium et
Vergil(ium), et quo<d> de illis bene iudicat Caesar, quod his
largitur plurima, non stulte uidetur hoc facere.	5
Nec magis expressi vvltvs. Nec magis uultus expri-	248.1
muntur in statuis clarorum uirorum, quam in poema<te>,
mores eorum atque animi.
Nec sermones ego mallem.	250.1
Nunc Horatius, tamquam sibi aliqui dixisset: 'Cur igitur
non res gestas Caesaris scribi<s>?' dicit se <u>o<l>uisse, <si> posset;
non enim malle[t] sermones, hoc est satyram, scribere, si
her<o>o coturno par habuisset ingenium.	5
Repentis per hvmvm, et per hoc: humiles.	251.1
Qvam res componere <g.> Hoc est: <co>nscribere poemat<a>
rerum sublime gestarum.
Arces montibvs impo<s>it<as>. Conditas a Cae-	252-253.1
sare ciuitates dicit.
Clavstraqve cvstod[i]e<m> < . . . I>a<n>v<m>.	255.1
Iani gemini templum ac portas belli pacato orbe terra-
rum solus clauserat Caesar Augustus. De qua re Verg<i>-
l(ius):
Dirae ferro et c. a.	5
C. b. p.
et
Mos erat Hesp.
Si qvantvm petere<m>. Dicit se iudicio magis quam	257.1
ingenio paratum.
Et hoc uetus esse dictum Aristarchi ferunt, qui cum
multa reprehenderit et in Homero, aiebat neque se posse scribere
quem ad modum uellet, neque uelle quem ad modum posset.	5
Sedv[ti]litas avtem stvlte, qvem diligit, vr. Haec sen-	260.1
tentia generalis eos te<net>, qui prauo obsequio laedunt, quos
amant, ut si te amet medicus inperitus, et nolit tibi alte-
rius inponi medicamina, nisi sua.
Sed translatio ab his facta est, qui conplexu nimio quem	5
amant praefocant, ut satius <si>t stulto minus diligi. Vrguet
autem '<p>rem<it>' signif(icat).
Praecipve cvm se nvmeris c.	261.1
Omnium quidem, inquit, aestuatio odiosa est,
sed maxime poetarum malorum.
Et subicit causam.
Di[s]cit enim citius <et> maiore studio ridiculos uersus	5
disci[t] et teneri, quam admirabiles. Ergo in aeternam me-
moriam foedatus est, quem tale carmen polluerit.
Nihil moror officivm.	264.1
Quantum ad me, inquit, pertinet, nolo mihi fieri obse-
quium, quo graue<r>, hoc est: in dedecus premar.
Ac neqve f<i>cto in peivs vvltv. <E>t nolo ab im-	264-265.1
perito de cera fieri turpior.
Ne rvbeam pingvi. Ne erubescam mu<n>eris accepta	267.1
foeditate. Et pingui 'non subtili' scilicet.
Et vna cvm scriptore meo. Ideo quia in eodem	267-268.1
libro et scriptoris nom<e>n <in>est et eius, de quo scribitur, ut
Vergil(i) Aeneis, Homeri Odyssia.
Capsa <p>orre<c>tvs. Bene <p>orre<c>tus, et 'in capsa	268.1
opert<a>', quasi mortuus in feretro.
Deferar in vicvm: turarium pro charta s[c]ola.	269.1
Amicitvr: inuoluitur.	270.1