Parta sit pecunia, Quirites, xviris tanta quanta sit in 2.62.9
terris, nihil praetermissum sit, omnes urbes, agri, regna 10
denique, postremo etiam vectigalia vestra venierint, acces-
serint in cumulum manubiae vestrorum imperatorum;
quantae et quam immanes divitiae xviris in tantis auctioni-
bus, tot iudiciis, tam infinita potestate rerum omnium
quaerantur videtis. Cognoscite nunc alios immensos atque 63.1
intolerabilis quaestus, ut intellegatis ad certorum hominum
importunam avaritiam hoc populare legis agrariae nomen
esse quaesitum. Hac pecunia iubet agros emi quo dedu-
camini. Non consuevi homines appellare asperius, Quirites, 5
nisi lacessitus. Vellem fieri posset ut a me sine contumelia
nominarentur ei qui se xviros sperant futuros; iam videretis
quibus hominibus omnium rerum et vendendarum et emen-
darum potestatem permitteretis. Sed quod ego nondum 64.1
statuo mihi esse dicendum, vos tamen id potestis cum
animis vestris cogitare; unum hoc certe videor mihi veris-
sime posse dicere: tum cum haberet haec res publica
Luscinos, Calatinos, Acidinos, homines non solum honori- 5
bus populi rebusque gestis verum etiam patientia pauper-
tatis ornatos, et tum cum erant Catones, Phili, Laelii,
quorum sapientiam temperantiamque in publicis privatisque,
forensibus domesticisque rebus perspexeratis, tamen huiusce
modi res commissa nemini est ut idem iudicaret et venderet 10
et hoc faceret per quinquennium toto in orbe terrarum
idemque agros vectigalis populi Romani abalienaret et,
cum summam tantae pecuniae nullo teste sibi ipse ex sua
voluntate fecisset, tum denique emeret a quibus vellet quod
videretur. Committite vos nunc, Quirites, his hominibus 65.1
haec omnia quos odorari hunc xviratum suspicamini;
reperietis partem esse eorum quibus ad habendum, partem
quibus ad consumendum nihil satis esse videatur. Hic ego
iam illud quod expeditissimum est ne disputo quidem, 5
Quirites, non esse hanc nobis a maioribus relictam con-
suetudinem ut emantur agri a privatis quo plebes publice
deducatur; omnibus legibus agris publicis privatos esse
deductos. Huiusce modi me aliquid ab hoc horrido ac
truce tribuno plebis exspectasse <confiteor>; hanc vero emendi 10
et vendendi quaestuosissimam ac turpissimam mercaturam
alienam actione tribunicia, alienam dignitate populi Romani
semper putavi. Iubet agros emi. Primum quaero quos agros 66.1
et quibus in locis? Nolo suspensam et incertam plebem
Romanam obscura spe et caeca exspectatione pendere.
Albanus ager est, Setinus, Privernas, Fundanus, Vescinus,
Falernus, Literninus, Cumanus, Nucerinus. Audio. Ab alia 5
porta Capenas, Faliscus, Sabinus ager, Reatinus; <ab alia>
Venafranus, Allifanus, Trebulanus. Habes tantam pecu-
niam qua hosce omnis agros et ceteros horum similis non
modo emere verum etiam coacervare possis; cur eos non
definis neque nominas, ut saltem deliberare plebes Romana 10
possit quid intersit sua, quid expediat, quantum tibi in
emendis et in vendendis rebus committendum putet?
'Definio,' inquit, 'Italiam.' Satis certa regio. Etenim
quantulum interest utrum in Massici radices, an in Silam
silvam deducamini? Age, non definis locum; quid? 67.1
naturam agri? 'Vero,' inquit, 'qvi arari avt coli possit.'
'Qui possit arari,' inquit, 'aut coli,' non qui aratus aut
cultus sit. Vtrum haec lex est, an tabula Veratianae
auctionis? in qua scriptum fuisse aiunt: 'Ivgera cc in 5
qvibvs olivetvm fieri potest, ivgera ccc vbi institvi
vineae possvnt.' Hoc tu emes ista innumerabili pecunia
quod arari aut coli possit? Quod solum tam exile et
macrum est quod aratro perstringi non possit, aut quod
est tam asperum saxetum in quo agricolarum cultus non 10
elaboret? 'Idcirco,' inquit, 'agros nominare non possum
quia tangam nullum ab invito.' Hoc, Quirites, multo est
quaestuosius quam si ab invito sumeret; inibitur enim ratio
quaestus de vestra pecunia, et tum denique ager emetur
cum idem expediet emptori et venditori. 15