Exemplum autem translationis in causa positum no- 2.59.8
bis sit huiusmodi: cum ad vim faciendam quidam
armati venissent, armati contra praesto fuerunt et 10
cuidam equiti Romano quidam ex armatis resistenti
gladio manum praecidit. agit is, cui manus praecisa
est, iniuriarum. postulat is, quicum agitur, a praetore
exceptionem: extra quam in reum capitis prae-
iudicium fiat. hic is, qui agit, iudicium purum 60.1
postulat; ille, quicum agitur, exceptionem addi ait
oportere. quaestio est: excipiundum sit an non. ratio:
'non enim oportet in recuperatorio iudicio eius male-
ficii, de quo inter sicarios quaeritur, praeiudicium fieri.' 5
infirmatio rationis: 'eiusmodi sunt iniuriae, ut de iis
indignum sit non primo quoque tempore iudicari.'
iudicatio: atrocitas iniuriarum satisne causae sit, quare,
dum de ea iudicatur, de aliquo maiore maleficio, de
quo iudicium conparatum sit, praeiudicetur? atque 10
exemplum quidem hoc est. in omni autem causa ab
utroque quaeri oportebit, a quo et per quos et quo
modo et quo tempore aut agi aut iudicari aut quid
statui de ea re conveniat. id ex partibus iuris, de qui- 61.1
bus post dicendum est, sumi oportebit et ratiocinari,
quid in similibus rebus fieri soleat, et videre, utrum
malitia [quid] aliud agatur, aliud simuletur, an stultitia,
an necessitudine, quod alio modo agere non possit, an 5
occasione agendi sic sit iudicium aut actio constituta,
an recte sine ulla re eiusmodi res agatur. Locus autem
communis contra eum, qui translationem inducet: fu-
gere iudicium ac poenam, quia causae diffidat. a trans-
latione autem: omnium fore perturbationem, si non ita 10
res agantur et in iudicium veniant, quo pacto oporteat;
hoc est, si aut cum eo agatur, quocum non oporteat,
aut alia poena, alio crimine, alio tempore; atque hanc
rationem ad perturbationem iudiciorum omnium per-
tinere. 15