Marcus Tullius Cicero, De Iure Civ. in Artem Redig. 4.15.19

Marcus Tullius Cicero, Rhetorica ad Herennium [sp.] 4.15.19

Betacode

In hoc genus plerique cum declinantur et ab eo,	4.15.19
quo profecti sunt, aberrarunt, specie gravitatis fallun-	20
tur nec perspicere possunt orationis tumorem.
Qui in mediocre genus orationis profecti sunt, si	16.1
pervenire eo non potuerunt, errantes perveniunt ad
confinii genus eius generis; quod appellamus dis-
solutum, quod est sine <n>ervis et articulis; ut hoc
modo appellem 'fluctuans' eo, quod fluctuat huc et	5
illuc nec potest confirmate neque viriliter sese ex-
pedire. Id est eiusmodi:
'Socii nostri cum belligerare nobiscum vellent, pro-
fecto ratiocinati essent etiam atque etiam, quid pos-
sint facere, si quidem sua sponte facerent et non	10
haberent hinc adiutores multos, malos homines et
audaces. Solent enim diu cogitare omnes, qui ma-
gna negotia volunt agere.'
Non potest huiusmodi sermo tenere adtentum audi-
torem; diffluit enim totus neque quicquam conprehen-	15
dens perfectis verbis amplectitur.
Qui non possunt in illa facetissima verborum at-
tenuatione commode versari, veniunt ad aridum et
exangue genus orationis, quod non alienum est exile
nominari, cuiusmodi est hoc:	20
'Nam istic in balineis accessit ad hunc; postea
dicit: "Hic tuus servus me pulsavit." Postea dicit
hic illi: "Considerabo." Post ille convicium fecit et
magis magisque praesente multis clamavit.'
Frivolus hic quidem iam et inliberalis est sermo:	25
non enim est adeptus id, quod habet attenuata figura,
puris et electis verbis conpositam orationem.
Omne genus orationis, et grave et mediocre et ad-
tenuatum, dignitate adficiunt exornationes, de quibus
post loquemur; quae si rarae disponen-	30
tur, distinctam, sicuti coloribus, si crebrae conloca-
buntur, obliquam reddunt orationem. Sed figuram in
dicendo commutare oportet, ut gravem mediocris, me-
diocrem excipiat attenuata, deinde identidem commu-
tentur, ut facile satietas varietate vitetur.	35