LIBER QUARTUS
I
Siqua meis fuerint, ut erunt, vitiosa libellis, 4.1.1
  excusata suo tempore, lector, habe.
exul eram, requiesque mihi, non fama petita est,
  mens intenta suis ne foret usque malis.
hoc est cur cantet vinctus quoque compede fossor, 5
  indocili numero cum grave mollit opus.
cantat et innitens limosae pronus harenae,
  adverso tardam qui trahit amne ratem;
quique refert pariter lentos ad pectora remos,
  in numerum pulsa brachia iactat aqua. 10
fessus ubi incubuit baculo saxove resedit
  pastor, harundineo carmine mulcet oves.
cantantis pariter, pariter data pensa trahentis,
  fallitur ancillae decipiturque labor.
fertur et abducta Lyrneside tristis Achilles 15
  Haemonia curas attenuasse lyra.
cum traheret silvas Orpheus et dura canendo
  saxa, bis amissa coniuge maestus erat.
me quoque Musa levat Ponti loca iussa petentem:
  sola comes nostrae perstitit illa fugae; 20
sola nec insidias, nec Sinti militis ensem,
  nec mare nec ventos barbariamque timet.
scit quoque, cum perii, quis me deceperit error,
  et culpam in facto, non scelus, esse meo,
scilicet hoc ipso nunc aequa, quod obfuit ante, 25
  cum mecum iuncti criminis acta rea est.
non equidem vellem, quoniam nocitura fuerunt,
  Pieridum sacris inposuisse manum.
sed nunc quid faciam? vis me tenet ipsa sacrorum,
  et carmen demens carmine laesus amo. 30
sic nova Dulichio lotos gustata palato
  illo, quo nocuit, grata sapore fuit.
sentit amans sua damna fere, tamen haeret in illis,
  materiam culpae persequiturque suae.
nos quoque delectant, quamvis nocuere, libelli, 35
  quodque mihi telum vulnera fecit, amo.
forsitan hoc studium possit furor esse videri,
  sed quiddam furor hic utilitatis habet:
semper in obtutu mentem vetat esse malorum,
  praesentis casus immemoremque facit. 40
utque suum Bacche non sentit saucia vulnus,
  dum stupet Idaeis exululata iugis,
sic ubi mota calent viridi mea pectora thyrso,
  altior humano spiritus ille malo est.
ille nec exilium, Scythici nec litora ponti, 45
  ille nec iratos sentit habere deos.
utque soporiferae biberem si pocula Lethes,
  temporis adversi sic mihi sensus abest.
iure deas igitur veneror mala nostra levantes,
  sollicitae comites ex Helicone fugae, 50
et partim pelago, partim vestigia terra
  vel rate dignatas vel pede nostra sequi.
sint, precor, hae saltem faciles mihi! namque deorum
  cetera cum magno Caesare turba facit,
meque tot adversis cumulant, quot litus harenas, 55
  quotque fretum pisces, ovaque piscis habet.
vere prius flores, aestu numerabis aristas,
  poma per autumnum frigoribusque nives,
quam mala, quae toto patior iactatus in orbe,
  dum miser Euxini litora laeva peto. 60
nec tamen, ut veni, levior fortuna malorum est:
  huc quoque sunt nostras fata secuta vias;
hic quoque cognosco natalis stamina nostri,
  stamina de nigro vellere facta mihi.
utque neque insidias capitisque pericula narrem, 65
  vera quidem, veri sed graviora fide,
vivere quam miserum est inter Bessosque Getasque
  illum, qui populi semper in ore fuit!
quam miserum est, porta vitam muroque tueri,
  vixque sui tutum viribus esse loci! 70
aspera militiae iuvenis certamina fugi,
  nec nisi lusura movimus arma manu;
nunc senior gladioque latus scutoque sinistram,
  canitiem galeae subicioque meam.
nam dedit e specula custos ubi signa tumultus, 75
  induimus trepida protinus arma manu.
hostis habens arcus imbutaque tela venenis,
  saevus anhelanti moenia lustrat equo;
utque rapax pecudem, quae se non texit ovili,
  per sata, per silvas fertque trahitque lupus, 80
sic, siquem nondum portarum saepe receptum
  barbarus in campis repperit hostis, habet:
aut sequitur captus coniectaque vincula collo
  accipit, aut telo virus habente perit.
hic ego sollicitae iaceo novus incola sedis: 85
  heu nimium fati tempora longa mei!
et tamen ad numeros antiquaque sacra reverti
  sustinet in tantis hospita Musa malis.
sed neque cui recitem quisquam est mea carmina, nec qui
  auribus accipiat verba Latina suis. 90
ipse mihi—quid enim faciam?—scriboque legoque,
  tutaque iudicio littera nostra meo est.
saepe tamen dixi 'cui nunc haec cura laborat?
  an mea Sauromatae scripta Getaeque legent?'
saepe etiam lacrimae me sunt scribente profusae, 95
  umidaque est fletu littera facta meo,
corque vetusta meum, tamquam nova, vulnera novit,
  inque sinum maestae labitur imber aquae.
cum, vice mutata, qui sim fuerimque, recordor
  et, tulerit quo me casus et unde, subit, 100
saepe manus demens, studiis irata sibique,
  misit in arsuros carmina nostra rogos.
atque ita, de multis quoniam non multa supersunt,
  cum venia facito, quisquis es, ista legas.
tu quoque non melius, quam sunt mea tempora, carmen, 105
  interdicta mihi, consule, Roma, boni.